"Δουλεύοντας για το ντοκιμαντέρ Το Μυστήριο της Εμμηνόπαυσης, το πιο εντυπωσιακό επιστημονικό εύρημα που ανακάλυψα ήταν ότι οι εξάψεις αυτής της περιόδου δεν είναι απλώς ενοχλητικά συμπτώματα. Ήξερα ότι μπορεί να είναι δυσάρεστες, αλλά δεν είχα ιδέα ότι όταν είναι έντονες, μπορούν να αφήσουν μόνιμα ίχνη στον εγκέφαλο των γυναικών. Επίσης, σχεδόν τα 2/3 των ασθενών με Αλτσχάιμερ είναι γυναίκες και οι ερευνητές υποψιάζονται πλέον ότι οι ορμονικές αλλαγές της εμμηνόπαυσης ίσως αποτελούν μέρος της εξήγησης. Επιπλέον, με ανησύχησε το ότι οι ορμονικές αλλαγές στα χρόνια πριν από την εμμηνόπαυση —η λεγόμενη περιεμμηνόπαυση— ενδέχεται να προκαλέσουν όχι μόνο μεγάλες μεταβολές στη διάθεση, αλλά και κατάθλιψη. Όταν έμαθα ότι οι γυναίκες 45–55 ετών παρουσιάζουν σημαντική αύξηση στις αναρρωτικές άδειες και ότι πολλές εγκαταλείπουν εντελώς την εργασία τους σε αυτήν ακριβώς την ηλικία, το βρήκα βαθιά ανησυχητικό. Ιδίως επειδή οι ερευνητές μόλις τώρα αρχίζουν να διερευνούν αν η εμμηνόπαυση είναι η εξήγηση που κανείς δεν είχε εξετάσει.
Η ιδέα για το ντοκιμαντέρ προέκυψε από μια ερώτηση που έκανα στον εαυτό μου. Ήμουν στις αρχές των πενήντα και δεν καταλάβαινα τι μου συνέβαινε. Ζούσα καλά. Τα παιδιά μου είχαν φύγει από το σπίτι και δεν είχα λόγο να ανησυχώ για εκείνα. Ο σύζυγός μου κι εγώ απολαμβάναμε μια νέα αίσθηση ελευθερίας και έκανα αυτό που αγαπώ περισσότερο: γύριζα ταινίες. Αλλά τη νύχτα στριφογύριζα υποφέροντας από αϋπνίες. Η διάθεσή μου δεν ήταν καλή. Δεν είχα κλινική κατάθλιψη, αλλά μερικές φορές όλα έμοιαζαν βαριά και ήθελα απλώς να μείνω στο κρεβάτι όλη μέρα. Κάποια στιγμή το ανέφερα σε μια φίλη που είχε περάσει κάτι παρόμοιο. Για πρώτη φορά αναρωτήθηκα μήπως αυτή η κατάσταση οφείλεται στην εμμηνόπαυση. Η φίλη μου μου είπε πόσο τη βοήθησε η θεραπεία με ορμόνες. Πήγα στη γιατρό μου και σχεδόν μαλώσαμε. Αρνήθηκε κατηγορηματικά να μου συνταγογραφήσει ορμονική θεραπεία, δείχνοντας ελάχιστο ενδιαφέρον να με βοηθήσει να βρω οποιαδήποτε λύση.
Εκείνη ήταν η στιγμή που σκέφτηκα να κάνω αυτό το ντοκιμαντέρ. Όχι επειδή πίστευα ότι η ορμονική θεραπεία είναι θαυματουργή λύση για όλα τα συμπτώματα και για όλες μας — τότε ήξερα ελάχιστα γι’ αυτήν. Περισσότερο με κινητοποίησε το γεγονός ότι η γιατρός μου έδειξε τόσο μικρό ενδιαφέρον να με βοηθήσει. Και άρχισα να αναρωτιέμαι αν είναι μόνο δική μου εμπειρία ή κάτι που ζουν εκατομμύρια γυναίκες. Αυτή η περιέργεια με οδήγησε σε ένα μεγαλύτερο ερώτημα: Γιατί δεν γνωρίζουμε περισσότερα για την εμμηνόπαυση και γιατί τόσες γυναίκες δυσκολεύονται να βρουν βοήθεια όταν τη χρειάζονται περισσότερο; Αυτό πραγματεύεται η ταινία.
Όταν ξεκίνησα να αναζητώ απαντήσεις, επιθυμούσα να τις βρω όχι μόνο για τον εαυτό μου, αλλά για όλες τις γυναίκες που ήθελαν απεγνωσμένα να καταλάβουν τι τους συμβαίνει και να μάθουν τι μπορούν να κάνουν. Πολλές από αυτές τις γνώρισα στο διαδίκτυο, σε φόρουμ όπου προσπαθούσαν να συμβουλεύσουν και να στηρίξουν η μία την άλλη. Ήθελα να δημιουργήσω μια ταινία ή οποία θα έδινε σε αυτές τις γυναίκες τις απαντήσεις που χρειάζονταν. Έτσι, απευθύνθηκα σε μερικούς από τους κορυφαίους επιστήμονες και επιστημόνισσες στον κόσμο. Αυτό που ανακάλυψα με εξέπληξε: ακόμη και μεταξύ των ειδικών υπήρχαν πολλά αναπάντητα ερωτήματα, κάτι που με οδήγησε σε μια νέα κατεύθυνση. Δεν ήθελα πλέον μόνο να βρω απαντήσεις, αλλά να καταλάβω γιατί δεν υπάρχουν ακόμα. Η εμμηνόπαυση ήταν πάντα μέρος της ζωής των γυναικών. Θα περίμενε κανείς να γνωρίζουμε περισσότερα μέχρι τώρα. Διάβασα επίσης μελέτες που έδειχναν ότι οκτώ στις δέκα γυναίκες δεν έλαβαν καμία θεραπεία για συμπτώματα που επηρέαζαν τόσο σοβαρά τη ζωή τους, ώστε δυσκολεύονταν να τη συνεχίσουν όπως πριν, ιδιαίτερα στις προσωπικές τους σχέσεις. Πώς είναι δυνατόν; Η εμμηνόπαυση συμβαίνει σε κάθε γυναίκα, δεν είναι μια σπάνια κατάσταση που μόνο λίγες θα αντιμετωπίσουν.
Για το μεγαλύτερο μέρος της ιατρικής ιστορίας, το "πρότυπο” ερευνητικό υποκείμενο ήταν ο νέος, υγιής, λευκός άντρας. Οι γυναίκες αποκλείονταν από κλινικές δοκιμές λόγω των ορμονικών τους διακυμάνσεων και της πιθανότητας εγκυμοσύνης. Τα ίδια τα χαρακτηριστικά που κάνουν τις γυναίκες αυτές που είναι, θεωρούνταν υπερβολικά "περίπλοκα” για μελέτη. Σήμερα οι γυναίκες έχουν εκπροσώπηση, αλλά η χρηματοδότηση δεν έχει ακολουθήσει. Λιγότερο από το 5% της παγκόσμιας χρηματοδότησης για έρευνα και ανάπτυξη στην υγεία απευθύνεται στη γυναικεία υγεία.
Προσπάθησα να καταλάβω πώς φτάσαμε ως εδώ. Πώς καταλήξαμε σε έναν κόσμο όπου η γυναικεία υγεία παραμένει τόσο υποτιμημένη; Έτσι άρχισα να αναζητώ απαντήσεις εκεί που αποθηκεύεται η ιατρική γνώση: στα ιατρικά εγχειρίδια, με ιδιαίτερη έμφαση στην εμμηνόπαυση. Αυτό που με εντυπωσίασε από την πρώτη στιγμή ήταν ότι πριν από διακόσια χρόνια δεν υπήρχε καν σωστός όρος για την εμμηνόπαυση. Λεγόταν απλώς "η παύση”. Στα ίδια εγχειρίδια βρήκα και έναν λόγο για τον οποίο η εμμηνόπαυση παρέμεινε ταμπού: υπήρχαν βαθιά υποτιμητικές περιγραφές γυναικών μέσης ηλικίας, φράσεις που υπονοούσαν ότι είχαν "χάσει την άνθησή τους” ή ότι εκείνες που δεν μπορούσαν πλέον να τεκνοποιήσουν έμπαιναν κατευθείαν στο περιθώριο.
Μια λέξη εμφανιζόταν ξανά και ξανά: "υστερική”. Μόλις τη δεκαετία του 1970 χρησιμοποιούνταν ακόμα και συχνά για γυναίκες που παραπονιούνταν για τα συμπτώματά τους. Η λέξη προέρχεται από την ελληνική "υστέρα”. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι αν μια γυναίκα έχανε τον έλεγχο, ήταν επειδή η μήτρα της μετακινούνταν μέσα στο σώμα της. Αυτή η διάγνωση μπορεί να έχει εξαφανιστεί, αλλά η "υστερική γυναίκα” μοιάζει να πλανάται ακόμα στην ιστορία της Ιατρικής.
Όσον αφορά τη φόρμα της τεκμηρίωσης, οι γυναίκες δημιουργοί —τουλάχιστον στη χώρα μου τη Δανία—απολαμβάνουν τις ίδιες ευκαιρίες. Η αναλογία αντρών και γυναικών σκηνοθετών είναι περίπου 50/50 αναφορικά με τις αιτήσεις και τη χρηματοδότηση. Αυτό είναι πολύ θετικό, αλλά είναι διαφορετική ιστορία όταν πρόκειται για θέματα που θεωρούνται "πολύ γυναικεία”. Θυμάμαι μία από τις πρώτες μου συναντήσεις με έναν άντρα υπεύθυνο σε μεγάλο τηλεοπτικό κανάλι. Μετά την παρουσίαση της ιδέας μου, ρώτησε: "Πώς μπορούμε να το κάνουμε να ενδιαφέρει και τους άντρες;”. Καταλάβαινα τι εννοούσε. Οι άντρες που ζουν ή εργάζονται με γυναίκες που περνούν εμμηνόπαυση έχουν λόγο να ενδιαφέρονται. Αλλά, δεδομένου ότι δεν είχε υπάρξει ποτέ ντοκιμαντέρ γι' αυτό το θέμα, το ότι η πρώτη του ερώτηση αφορούσε το ενδιαφέρον των αντρών ήταν ανησυχητικό. Έμοιαζε σαν η γυναικεία υγεία να θεωρείται εξειδικευμένο, περιθωριακό θέμα.
Όμως η εμμηνόπαυση, από ένα μεγάλο ταμπού, γίνεται ένα θέμα που επιτέλους, σιγά σιγά, βγαίνει στο φως. Ελπίζω να μην επιστρέψουμε ξανά στο σκοτάδι. Χρειαζόμαστε περισσότερη έρευνα γύρω από τη γυναικεία υγεία, είναι ανθρώπινο δικαίωμα να γνωρίζεις το σώμα σου. Χρειαζόμαστε περισσότερη χρηματοδότηση, γιατρούς σωστά εκπαιδευμένους για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης και ενημέρωση για τις γυναίκες που πλησιάζουν αυτό το στάδιο της ζωής τους, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την εφηβεία. Όχι μόνο για χάρη των γυναικών, αλλά για το καλό της κοινωνίας συνολικά".
