istock
Υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο συναίσθημα που βιώνουν πολλές νέες μητέρες, αλλά σπάνια το συζητούν ανοιχτά. Γιατί μπορεί να έχουν στην αγκαλιά τους το μωρό τους που τόσο περίμεναν, να έχουν βοήθεια από το οικογενειακό περιβάλλον, έναν υποστηρικτικό σύντροφο αλλά και πάλι να νιώθουν μοναξιά μέσα στη μητρότητα. Όταν κοιτάζουν τον καθρέφτη βλέπουν μια ξένη.
Αν αισθάνεσαι το ίδιο, τότε η νέα φινλανδική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-being, σου δίνει μια επιστημονική επιβεβαίωση. Αυτό που νιώθεις έχει όνομα και δεν είναι τόσο σπάνιο.
Η έρευνα εντόπισε τρεις διαφορετικούς τύπους μοναξιάς που βιώνουν οι νέες μητέρες: την κοινωνική, τη συναισθηματική και την υπαρξιακή. Οι δύο πρώτοι τύποι μάς είναι γνώριμοι. Η κοινωνική μοναξιά είναι η αίσθηση ότι "η ζωή όλων των άλλων προχωράει κανονικά κι εγώ έμεινα πίσω". Η συναισθηματική μοναξιά είναι το να νιώθεις μόνη ακόμα και σε ένα δωμάτιο γεμάτο ανθρώπους.
Η τρίτη, όμως, η υπαρξιακή μοναξιά, είναι η πιο δύσκολη να προσδιοριστεί. Και είναι αυτή που δεν πρόκειται να διορθωθεί με μια βόλτα με άλλες μαμάδες ή με έναν σύντροφο που απλώς βοηθάει περισσότερο στις δουλειές του σπιτιού.
Όταν η γυναίκα εξαφανίζεται πίσω από τη μάνα
Οι ερευνητές περιγράφουν την υπαρξιακή μοναξιά ως το συναίσθημα του να νιώθεις "ξεχασμένη ως άνθρωπος" – να υπάρχεις για την κοινωνία μόνο ως μητέρα και όχι ως ξεχωριστή οντότητα. Οι γυναίκες που συμμετείχαν στην έρευνα χρησιμοποίησαν λέξεις όπως "αόρατη", "μειωμένη" ή εξομολογήθηκαν ότι ένιωθαν σαν "ρομπότ".
Η Victoria Trinko και η Julia Sarewitz, συνιδρύτριες του Seed Mother (ενός προγράμματος μητρικής εκπαίδευσης που αναπτύχθηκε στο Πανεπιστήμιο Columbia), που εργάζονται πάνω στην έννοια της "matrescence" – της βαθιάς μεταμόρφωσης της ταυτότητας που βιώνει μια γυναίκα όταν γίνεται μάνα (αντίστοιχη με την εφηβεία), εξήγησαν σε συνέντευξή τους στο Motherly πως "πολλές μητέρες περιγράφουν ότι νιώθουν μπερδεμένες, αποπροσανατολισμένες, παραβλεψιμες, αόρατες. Ακούμε συχνά φράσεις όπως: "Δεν νιώθω ο εαυτός μου", "Νιώθω ότι δεν έχω πια σημασία" ή "Γιατί δεν μου είπε κανείς ότι θα ένιωθα έτσι;". Υπάρχει η αίσθηση ότι υποβιβάζεσαι σε έναν ρόλο: "Νιώθω σαν αγελάδα" ή σαν "μηχανή ταΐσματος", όπου οι ανάγκες της ίδιας της μητέρας θεωρούνται δευτερεύουσες".
Αυτό που η φινλανδική μελέτη αποκαλεί υπαρξιακή μοναξιά είναι ακριβώς αυτό: το να νιώθεις εντελώς άγνωστη προς τον ίδιο σου τον εαυτό κατά τη διάρκεια της διαδικασίας να γίνεις κάποια νέα.
Γιατί το "έχεις τόση υποστήριξη" δεν βοηθάει πάντα
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της έρευνας είναι ότι αυτή η μοναξιά δεν ενδιαφέρεται για το πόση υποστήριξη έχεις γύρω σου. Μπορεί να έχεις έναν εξαιρετικό σύντροφο, μια μητέρα που είναι πάντα εκεί και φίλους που σου στέλνουν διαρκώς μηνύματα. Και πάλι, μπορεί να τη νιώθεις.
Η Trinko εξηγεί ότι η υπαρξιακή μοναξιά αφορά στη σχέση σου με τον εαυτό σου. Όταν μια μητέρα είναι αποσυνδεδεμένη από την εσωτερική της εμπειρία, καμία εξωτερική υποστήριξη δεν μπορεί να φτάσει σε αυτό το κενό. Και όταν αυτή η εσωτερική αναταραχή δεν αναγνωρίζεται από τους γύρω της (συντρόφους, γιατρούς, κοινωνία), η απομόνωση βαθαίνει.
Το πένθος είναι μέρος της διαδικασίας
Πιέζουμε τις νέες μητέρες να πιστέψουν ότι αυτή πρέπει να είναι η πιο ευτυχισμένη περίοδος της ζωής τους και μετά απορούμε γιατί υποφέρουν σιωπηλά. Η Sarewitz είναι ξεκάθαρη πως υπάρχει ένα κομμάτι πένθους στη μητρότητα: "Πολλές μητέρες πενθούν γι' αυτό που ήταν πριν: την ταυτότητά τους, την ανεξαρτησία τους, τον τρόπο ζωής τους ή την αίσθηση ελέγχου. Και το πιο περίπλοκο είναι ότι αυτό το πένθος συνυπάρχει με την αγάπη, τη χαρά και το νόημα".
Η κουλτούρα μας δεν είναι εξοικειωμένη στο να αποδέχεται δύο αντίθετες αλήθειες ταυτόχρονα: μπορείς να νιώθεις βαθιά ευγνωμοσύνη για το παιδί σου και, την ίδια στιγμή, βαθιά απώλεια για τον εαυτό σου. Το ένα δεν ακυρώνει το άλλο.
Δεν συμβαίνει πάντα μετά τη γέννα
Οι κλινικές αξιολογήσεις για την επιλόχεια κατάθλιψη συχνά αποτυγχάνουν να εντοπίσουν αυτή την κρίση ταυτότητας, επειδή εστιάζουν μόνο στη διάθεση και όχι στη μεταμόρφωση του ατόμου. Επιπλέον, το φαινόμενο αυτό δεν ακολουθεί μια γραμμική πορεία.
Συχνά δεν σε χτυπάει στην περίοδο του νεογέννητου, όπου όλα είναι χαοτικά. Σε χτυπάει αργότερα, όταν το μωρό αρχίζει να κοιμάται όλο το βράδυ, όταν επιστρέφεις στη δουλειά, όταν υποτίθεται ότι πρέπει να νιώθεις ξανά ο εαυτός σου. Εκεί δημιουργείται μια έντονη εσωτερική σύγκρουση: "Αφού όλα είναι καλά, γιατί εγώ δεν είμαι καλά;".
Η "matrescence" δεν τελειώνει στους πρώτους μήνες. Επανέρχεται κυκλικά σε κάθε μεταβατικό στάδιο: σε ένα δεύτερο παιδί, στην επιστροφή στην εργασία, στο μεγάλωμα των παιδιών.
Πώς το αντιμετωπίζουμε;
Η λύση της υπαρξιακής μοναξιάς δεν είναι η επιστροφή σε αυτό που ήσουν πριν, αλλά η μετάβαση σε μια εκδοχή του εαυτού σου που είναι διαφορετική.
Οι ερευνητές προτείνουν στους επαγγελματίες υγείας να αρχίσουν να κάνουν διαφορετικές ερωτήσεις στις νέες μαμάδες. Όχι μόνο "πώς είναι η διάθεσή σου;", αλλά:
- Νιώθεις αόρατη ως άνθρωπος, πέρα από τον ρόλο της μητέρας;
- Νιώθεις μόνη ακόμα κι όταν είσαι με άλλους;
- Πώς βιώνεις εσύ όλη αυτή την εμπειρία;
Αυτή η τελευταία ερώτηση είναι τόσο απλή, κι όμως τόσο σπάνια. Αν κάποιος την έκανε στις γυναίκες που παλεύουν με τις σκιές τους, θα άλλαζαν πολλά. Το να ξέρεις ότι αυτό που νιώθεις έχει όνομα, ότι δεν πρόκειται για "προσωπική αποτυχία" ή "δυσλειτουργία", αλλά για μια φυσιολογική μεταβατική φάση, είναι λυτρωτικό.
Αυτό που πρέπει να θυμάσαι είναι πως δεν εξαφανίζεσαι, απλά εξελίσσεσαι.
