iStock
Καθώς ετοιμάζαμε το καθιερωμένο αφιέρωμα Green γι’ αυτό το τεύχος, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος στις 5 Ιουνίου, αναρωτιόμασταν τι μπορούμε να γράψουμε φέτος που δεν έχει ειπωθεί, τι μπορούμε να υπογραμμίσουμε από όσα έχουν περάσει στα ψιλά των ΜΜΕ, ποιο πρέπει να είναι το πρόταγμα, το μήνυμα, η ουσία και ο πυρήνας μας αυτή τη φορά, και εκείνο που κλωθογύριζε στο μυαλό μας ήταν κυρίως η σκέψη, η αίσθηση ότι το μέλλον του πλανήτη, η κλιματική κρίση έχει φύγει από το προσκήνιο, οι συζητήσεις γι’ αυτήν χρόνο με τον χρόνο φθίνουν, βρίσκεται στο δωμάτιο, τεράστια και βαριά σαν ελέφαντας, αλλά για κάποιο λόγο την αγνοούμε ή μας έχουν κάνει (η σκληρή επικαιρότητα; Η οικονομική αβεβαιότητα; Οι ηγεσίες; Οι αλγόριθμοι;) να την αγνοούμε. Όπως εύστοχα είπε μια συνάδελφος "οι πάγοι εξακολουθούν να λιώνουν, αλλά η κλιματική κρίση έχει μπει στον πάγο".
Κι όμως, συνεχίζοντας με τη λογική "εδώ ο κόσμος καίγεται, το περιβάλλον είναι το πρόβλημά μας;", δεν συνειδητοποιούμε ότι ενώ ο κόσμος καίγεται —σε Ουκρανία, Γάζα, Ιράν και αλλού— το περιβάλλον ψυχορραγεί και καθώς το περιβάλλον ψυχορραγεί, ο κόσμος δεν έχει άλλη επιλογή από το να καίγεται. Κι αυτές οι δύο συνθήκες δεν υπάρχουν παράλληλα, αλλά είναι απόλυτα αλληλένδετες. Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του σερί πολέμων που βιώνει ο πλανήτης τα τελευταία χρόνια αποτυπώνεται με τρομακτικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, με μόλυνση των υδροφόρων οριζόντων, του εδάφους, του αέρα και των θαλασσών, με καταστροφή τεράστιων γεωργικών εκτάσεων και δασών, με αφανισμό των οικοσυστημάτων σε στεριά και θάλασσα.Την ίδια στιγμή, στην κορυφή της ατζέντας (κρυφής ή φανερής, δεν έχει και μεγάλη σημασία) των ηγετών που οδηγούνται σε πολέμους φιγουράρει ο ενεργειακός έλεγχος των περιοχών, οι οποίες εμπλέκονται στις συγκρούσεις. Και όταν πέρα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μιλάμε για Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (αυτές που θεωρητικά θα βγάλουν τον πλανήτη από την κρίση του), θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι η παραγωγή και η εγκατάστασή τους δημιουργούν στο περιβάλλον περισσότερα προβλήματα από αυτά που πάνε να λύσουν. Ενδεικτικά, η εξόρυξη σπάνιων γαιών και μετάλλων για την κατασκευή ανεμογεννητριών, φωτοβολταϊκών συστημάτων κ.λπ. απαιτεί εκατομμύρια λίτρα νερού, η επεξεργασία των σπάνιων γαιών παράγει χημικά που μολύνουν το έδαφος, ενώ στις εκτάσεις που εγκαθίστανται οι ΑΠΕ διαταράσσονται ανεπανόρθωτα η χλωρίδα και η πανίδα.Και αυτό είναι ένα από τα πολλά παράδοξα, παράλογα, άλλο ένα από τα πολλά αδιέξοδα της περιβαλλοντικής κρίσης.
Τον όρο "καφκικό" χρησιμοποιεί στην εξαιρετική συνέντευξη που μας παραχώρησε ο Γιώργος Αυγερόπουλος για να χαρακτηρίσει αυτό που συμβαίνει τώρα στην Αρκτική. Στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ του "Η Ύβρις της Ανθρωπότητας" καταδεικνύει πώς οι μεγάλες εταιρείες υγρών καυσίμων προσπαθούν να διατηρήσουν το permafrost (το επί χιλιετηρίδες παγωμένο έδαφος της περιοχής) τεχνητά παγωμένο για να αντέχει τις βαριές εγκαταστάσεις τους, προκειμένου να συνεχίσουν τις εξορύξεις που είναι ένας από τους βασικούς λόγους για το λιώσιμό του. Παράδοξος και διττός είναι και ο ρόλος της Τεχνητής Νοημοσύνης σε όλη αυτή την ιστορία. Από τη μία η ΤΝ βελτιώνει τη χρήση της ενέργειας, προβλέπει μελλοντικές κλιματικές αλλαγές, ενισχύει την έρευνα για "πράσινα" και αποδοτικά υλικά, από την άλλη όμως η ενεργειακή μηχανή των data centers της καταβροχθίζει τεράστιες ποσότητες νερού οδηγώντας σε ενεργειακή εξάντληση τις τοπικές κοινωνίες όπου βρίσκονται αυτά τα "κέντρα" και εντείνοντας τη λειψυδρία και την ξηρασία σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
Και τα παράδοξα συνεχίζονται καθώς, ενώ ο πλανήτης μας γυρίζει ασθμαίνοντας γύρω από τον ήλιο, ο… πλανητάρχης γυρίζει γύρω από τον εαυτό του και διατείνεται ότι η κλιματική κρίση δεν υπάρχει, αλλά είναι αποκύημα της φαντασίας μερικών επιστημόνων, προκειμένου εκείνος να συνεχίσει χωρίς περιττούς οικολογικούς περισπασμούς να εφαρμόζει τη γεωπολιτική και οικονομική του ατζέντα.
Μέσα σε όλα αυτά τα παράδοξα, τα ακραία και αντιφατικά, το δεδομένο είναι ένα: "Έχουμε deadline, ζούμε υπό προθεσμία". Το λέει ξεκάθαρα ο Γιώργος Αυγερόπουλος, αλλά το συνειδητοποιούμε και οι ίδιοι μέρα με τη μέρα: ζούμε τα πιο ζεστά καλοκαίρια όλων των εποχών, βιώνουμε μία και δύο φορές τον χρόνο τις καταστροφικές συνέπειες ακραίων φυσικών φαινομένων, η στάθμη του νερού στον Μόρνο διαρκώς πέφτει, η Μεσόγειος, το σπίτι μας, θερμαίνεται 20% ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.Το δυστοπικό μέλλον που φάνταζε μακρινό ακόμη και 5 χρόνια πριν είναι ήδη εδώ και η προθεσμία εκπνέει. Ωστόσο, όλα τα "παράδοξα" της κλιματικής καταστροφής δεν πρέπει να θολώνουν την κρίση μας και να μας προβληματίζουν, αλλά αντιθέτως να κάνουν την εικόνα ακόμη πιο καθαρή. Μπορεί η εξίσωση να είναι δύσκολη, οι ισορροπίες και οι συσχετισμοί να αλλάζουν καθημερινά, τα παιχνίδια που γνωρίζουμε και αυτά που ούτε καν υποψιαζόμαστε να είναι περίπλοκα και πολύ μεγαλύτερα από εμάς, η αλήθεια όμως είναι μία και η Ιστορία γράφεται μπροστά στα μάτια μας: η κλιματική κρίση και η προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι μόδα που τρεντάρει, φεύγει και έρχεται, δεν είναι φαινόμενο που υποχωρεί και επιστρέφει, είναι η πραγματικότητά μας, η ζωή μας, η επιβίωσή μας. Και ο μόνος τρόπος για να γίνει κάτι είναι ο καθένας από εμάς να ψάχνει τι συμβαίνει, να ενημερώνεται, να προσπαθεί να κρίνει και να ερμηνεύει, να επαναφέρει το θέμα στο τραπέζι, να αποφασίζει και να επιλέγει, με τη λογική ότι η δική του απόφαση, η δική του επιλογή μπορεί να κάνει τη μεγαλύτερη δυνατή διαφορά. Όσο "καφκικός" κι αν φαντάζει ο συγκεκριμένος περιβαλλοντικός εφιάλτης, για τους ήρωές του υπάρχει ακόμα κάποια σωτηρία, κάποια λύτρωση, κάποια διέξοδος…
Μαρία Πατούχα
