"Το μέλλον δεν θα έρθει σαν αστραπή. Δεν θα ακούσουμε έναν τεράστιο κρότο και θα ξυπνήσουμε ξαφνικά μέσα του. Θα έρθει όπως μια γάτα πλησιάζει αργά στο σαλόνι. Και ίσως το πιο κρίσιμο ερώτημα δεν είναι τι ακριβώς θα συμβεί τότε, αλλά αν θα είμαστε έτοιμοι όταν συμβεί.Αυτό είναι κάτι που επαναλαμβάνω συχνά όταν μιλάω για τη στρατηγική προόραση.
Ο ρόλος μας δεν είναι να "μαντέψουμε" το μέλλον. Ο στόχος είναι να μπορέσουμε να προετοιμαστούμε για πολλαπλά πιθανά μέλλοντα και να αποφασίσουμε συνειδητά προς ποια κατεύθυνση θέλουμε να κινηθούμε. Στη νέα αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου μου 2049: Οδηγίες Χρήσης για μια Ελπιδοφόρα Εποχή Νοημοσύνης (εκδ. Key Books) προσπάθησα να εξετάσω το μέλλον της εργασίας, της εκπαίδευσης, των πόλεων, της κατανάλωσης, της τεχνολογίας αλλά και του κλίματος. Και αν υπάρχει ένα συμπέρασμα στο οποίο καταλήγω όλο και περισσότερο, είναι ότι μόνο η αισιοδοξία αποτελεί σήμερα μια ρεαλιστική στάση απέναντι στην κλιματική κρίση.
Ακούμε συνεχώς μαύρα νέα γύρω από το κλίμα. Η κρίση είναι πραγματική και επιταχύνεται. Την ίδια στιγμή, όμως, για πρώτη φορά στην ιστορία, διαθέτουμε τεχνολογικά εργαλεία που μπορούν να κινηθούν ταχύτερα από τον ίδιο τον ρυθμό της κρίσης. Άρα, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν λύσεις. Το ερώτημα είναι αν θα επιλέξουμε να τις εφαρμόσουμε.
Συχνά με ρωτούν αν η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι λύση ή πρόβλημα για το κλίμα. Η απάντηση είναι ότι έχει διπλό πρόσωπο. Καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και νερού, αλλά παράγει και σημαντικές λύσεις. Προτιμώ να την αντιμετωπίζω ως καταλύτη. Δεν είναι ούτε σωτήρας ούτε απειλή από μόνη της. Το κρίσιμο είναι πώς θα διαχειριστούμε το ενεργειακό της αποτύπωμα, ώστε να μη γίνει μέρος του προβλήματος που προσπαθεί να λύσει.
Η τεχνολογία μπορεί επίσης να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που καταναλώνουμε. Με ενδιαφέρει πολύ η ιδέα της κατά παραγγελία παραγωγής και ο ρόλος που μπορούν να παίξουν η ΤΝ και το 3D printing. Σήμερα δεν έχει σημασία μόνο τι αγοράζουμε, αλλά και πώς παράγεται και μεταφέρεται κάθε προϊόν. Από τη συσκευασία μέχρι τη μεταφορά του στην πόρτα μας, ειδικά όταν απαιτούνται αεροπορικές μεταφορές, δημιουργείται ένα σημαντικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η on-demand παραγωγή μπορεί να περιορίσει τη σπατάλη υλικών και να οδηγήσει σε ένα πιο βιώσιμο μοντέλο κατανάλωσης.
Παράλληλα, πιστεύω πολύ στη δύναμη των μικρών καθημερινών επιλογών. Ο Έλληνας πολίτης πρέπει να καταλάβει πώς μπορεί να συνεισφέρει ουσιαστικά. Επιλέγοντας υλικά τα οποία δεν επιβαρύνουν το περιβάλλον, θερμομονώνοντας το σπίτι του, φτιάχνοντας μια κοινότητα με την οποία θα μοιράζεται ενέργεια από ηλιακά πάνελ, αγοράζοντας ένα υβριδικό όχημα. Αυτές οι μικρές καταναλωτικές συμπεριφορές κάνουν τη διαφορά.
Το ίδιο ισχύει και για τις πόλεις του μέλλοντος. Όταν μιλάμε για βιώσιμες πόλεις, συνήθως σκεφτόμαστε τις μετακινήσεις ή τα έξυπνα σπίτια. Όμως πλέον υπάρχουν και τα έξυπνα υλικά. Κάτι που ακούγεται φουτουριστικό, αλλά υπάρχει ήδη στην παραγωγή, είναι τα αυτοθεραπευόμενα κτίρια. Κατασκευές με αδρανή βακτήρια που ενεργοποιούνται μέσω της υγρασίας και επιδιορθώνουν ρωγμές και φθορές. Παράλληλα, αναπτύσσονται δομικά υλικά που απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα αντί να το παράγουν. Φανταστείτε μια πόλη από κτίρια που κάθε κυβικό μέτρο τους θα δεσμεύει έξι κιλά διοξειδίου του άνθρακα. Σκεφτείτε μόνο ότι το συμβατικό σκυρόδεμα προσθέτει 330 κιλά διοξείδιο του άνθρακα στο περιβάλλον για κάθε κυβικό τετραγωνικό. Μπορούμε πραγματικά να αντιστρέψουμε την εξίσωση.
Και ναι, θεωρώ ότι η Ελλάδα μπορεί να ακολουθήσει αυτή τη μετάβαση. Κινούμαστε με παρόμοια ταχύτητα με την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση και έχουμε τη δυνατότητα να επενδύσουμε εγκαίρως σε νέες τεχνολογίες και βιώσιμες υποδομές. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε πρώτα την καταστροφή για να μάθουμε. Μπορούμε να μάθουμε από τα λάθη άλλων χωρών και να διαμορφώσουμε διαφορετικά τη δική μας πραγματικότητα.
Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο για την Ελλάδα είναι το νερό. Το θεωρώ το πιο υποτιμημένο μέτωπο της κλιματικής κρίσης. Ο Μόρνος βρίσκεται στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαπέντε ετών, ενώ τεράστιες ποσότητες νερού χάνονται πριν καν φτάσουν στη βρύση λόγω διαρροών και προβλημάτων στα δίκτυα. Υπάρχουν επίσης σοβαρά ζητήματα με την αφαλάτωση στα νησιά και με την αποθήκευση νερού. Εκεί πρέπει να εντοπίσουμε ποιες τεχνολογίες μπορούν να δώσουν το μεγαλύτερο όφελος με τη μικρότερη επένδυση. Γιατί αυτό το "αόρατο μέτωπο" μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό τα επόμενα χρόνια. Αόρατο γιατί δεν παράγει εικόνες όπως οι φωτιές ή οι πλημμύρες. Το 30-40% της απώλειας νερού συμβαίνει κάτω από το έδαφος, σε διαρροές και φθορές του δικτύου και επίσης δεν συζητείται όσο η ενέργεια ή οι εκπομπές αερίων, παρότι είναι εξίσου υπαρξιακό θέμα.
Κάτι που μου προκάλεσε έκπληξη και ενδιαφέρον όσον αφορά το βιβλίο είναι πως ό,τι έγραψα σαν σενάριο-πρόβλεψη στην πρώτη έκδοση, έχει έρθει πολύ νωρίτερα. Είδα ότι ο χρόνος, αντί να με διαψεύσει —κάτι που φοβόμουν για ένα βιβλίο που μιλάει για τα μέλλοντα— με επαλήθευσε.Πρώτον, ότι η χειρότερη κρίση λειψυδρίας της 30ετίας ήρθε αρκετά νωρίτερα από όσο προέβλεπαν τα επίσημα μοντέλα. Δεύτερον, ότι ο ρυθμός ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας θα ξεπερνούσε τους εθνικούς στόχους κατά 2-3 χρόνια. Η Ελλάδα καλύπτει ήδη το 21% της ηλεκτροπαραγωγής της από φωτοβολταϊκά και υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να αγγίξει τον στόχο του ΕΣΕΚ για 13,4 GW μέσα στο 2026, χρόνια νωρίτερα από όσο θεωρούσαμε εφικτό. Τρίτον, ότι τα data centers θα δημιουργούσαν μια "κρυφή" ενεργειακή ζήτηση που θα ανέτρεπε τους εθνικούς σχεδιασμούς. Σήμερα, στην Ιρλανδία, τα data centers προβλέπεται να φτάσουν το 35% της εθνικής κατανάλωσης ρεύματος μέσα στο 2026, ένα νούμερο που πριν από λίγα χρόνια θα ακουγόταν εξωπραγματικό.
Θέλω να πιστεύω ότι το 2049 θα κοιτάμε πίσω και θα λέμε πως η δική μας γενιά έκανε τις δύσκολες και όχι τις εύκολες επιλογές. Ότι δεν περιμέναμε ούτε τον σωτήρα, ούτε την τέλεια πολιτική, ούτε τη στιγμή που η τεχνολογία θα ερχόταν να μας σώσει. Ότι δουλέψαμε με ό,τι είχαμε και καταφέραμε να δούμε λύσεις εκεί όπου κάποιοι άλλοι έβλεπαν μόνο πρόβλημα.
Ο Δημήτρης Δημητριάδης σπούδασε Applied Design στο Royal College of Art, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές σε Data analytics και ΤΝ και στη συνέχεια διδακτορικό και εξειδικεύσεις στην Στρατηγική Προόραση (Strategic Foresight).
