THANASSIS KRIKIS/10AM
Έρχεστε από μια πολύ παραγωγική σεζόν. Σας είδαμε στο θέατρο, στην τηλεόραση, κάνατε γυρίσματα για τον κινηματογράφο.
Ίσως υπάρχει αυτή η αίσθηση γιατί όλα πλέον κινούνται γρήγορα και οι ηθοποιοί αναγκαζόμαστε να παίζουμε σε μια παράσταση, να βρισκόμαστε σε πρόβες για μια άλλη ή να έχουμε ταυτόχρονα γυρίσματα. Είναι η αγωνία των ηθοποιών να μπορούν να βιοποριστούν. Ήταν πράγματι γεμάτοι οι προηγούμενοι μήνες. Μετά την καλοκαιρινή περιοδεία με τον Οιδίποδα σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά, βρέθηκα στη σκηνή της Στέγης με τον Νίκο Κουρή για την παράσταση Οιδίποδας σε σκηνοθεσία Robert Icke, ενώ έκανα και γυρίσματα για την ταινία Σουέλ του Αλέξανδρου Βούλγαρη. Αυτή τη στιγμή βρίσκομαι σε πρόβες για τη Μήδεια σε σκηνοθεσία του Nikita Milivojevic. Η σειρά Η Μεγάλη Χίμαιρα, η οποία επίσης προβλήθηκε μέσα στη σεζόν από την ΕΡΤ1, είχε γυριστεί τον προηγούμενο χειμώνα. Αυτό που ισχύει, όμως, και θέλω να το πω είναι ότι οι ηθοποιοί —ίσως περισσότερο οι νεότεροι— αναγκάζονται να συμμετέχουν σε πολλές παραγωγές ταυτόχρονα. Οι απαιτήσεις της καθημερινότητας είναι μεγάλες και οι μισθοί στην Ελλάδα δεν είναι επαρκείς. Όλοι ζούμε με την απειλή της οικονομικής κρίσης πάνω από το κεφάλι μας σαν δαμόκλειο σπάθη όχι για το μέλλον, όπως μπορεί να συνέβαινε παλαιότερα, αλλά για το παρόν, για το τώρα. Η ζωή έχει ακριβύνει πάρα πολύ. Την ίδια στιγμή, μαίνεται ένας πόλεμος που δημιουργεί μια επιπλέον αβεβαιότητα. Πολλοί αναγκάζονται να δουλεύουν υπερβολικά για να αντεπεξέλθουν στις υψηλές απαιτήσεις της καθημερινότητας. Εγώ πάντα μιλούσα για τα εργασιακά προβλήματα του κλάδου μου. Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε σε ποιες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες ζούμε. Έχουμε υποχρέωση να μιλάμε και εμείς οι ηθοποιοί γι’ αυτά, γιατί απευθυνόμαστε σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τις ίδιες οικονομικές δυσκολίες με εμάς. Είμαστε και οι ίδιοι σε αυτή τη δίνη. Δεν υπάρχει στον κλάδο μας συλλογική σύμβαση. Αν εξαιρέσουμε το Εθνικό Θέατρο, οι ιδιώτες μάς κολλούν ένσημα μόνο για τις ώρες της παράστασης. Αυτά δημιουργούν μια τεράστια αβεβαιότητα όσον αφορά την ασφάλιση, τη συνταξιοδότησή μας. Όταν είσαι νέος αυτά δεν τα σκέφτεσαι.
Έπειτα από 29 χρόνια επιστρέφετε στον ρόλο της Μήδειας.
Ναι, ύστερα από εκείνη την ιστορική παράσταση που περιόδευσε σε όλο τον κόσμο για τρία χρόνια. Ήταν μια κομβική στιγμή για την ιστορία του ελληνικού θεάτρου και για εμάς μια ευκαιρία να διαδώσουμε το μήνυμα του ελληνικού αρχαίου και σύγχρονου πολιτισμού. Ήταν μια τεράστια επιτυχία και εμπειρία για όλους μας. Για εμένα προσωπικά, όταν συναντάς έναν ρόλο για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, συμβαίνει μια συνεχής εξέλιξη και εμβάθυνση, οπότε, με αυτή την έννοια, η Μήδεια είναι ο πιο αγαπημένος μου ρόλος. Πάντα το έλεγα. Μου έδωσε την ευκαιρία για προσωπική εξέλιξη, αλλά και να ταξιδέψω σε όλο τον κόσμο. Και τα δύο αυτά είναι ανεκτίμητα. Μέσα στα χρόνια έχω ξανασυναντηθεί με τη Μήδεια, αλλά όχι μέσα από το αρχαίο κείμενο.
Αυτή τη στιγμή πώς επιστρέφετε σε αυτή την ηρωίδα; Υπήρξε κάτι που σας φόβισε;
Όταν έχει κάποιος στο βιογραφικό του μια τέτοια σημαντική παράσταση, η αλήθεια είναι ότι υπάρχει ένας φόβος. Υπήρχε όμως και η σκέψη ότι ο χρόνος περνάει και έχοντας μια τέτοια πρόταση, μπαίνει μέσα σου το ζιζάνιο να ξαναδοκιμαστείς, να ξαναέρθεις αντιμέτωπος με τα θηρία. Ναι, ήταν ένα στοίχημα, αλλά η δουλειά μας είναι πάντα ένα τέτοιο.
Φαντάζομαι ότι πρόκειται για μια πολύ διαφορετική παράσταση, έτσι κι αλλιώς.
Βέβαια. Αυτό που έχει ενδιαφέρον σε αυτό το ανέβασμα από τον Σέρβο σκηνοθέτη, ο οποίος έχει δουλέψει πολλές φορές στην Ελλάδα και είναι πολύ αγαπητός στο ελληνικό κοινό, είναι ότι εκείνος έχει τοποθετήσει στον πυρήνα του έργου το όνειρο. Βλέπει την ιστορία της Μήδειας, με όλους αυτούς τους φόνους, τις πράξεις, το πάθος, τον έρωτα, τις θυσίες και την απόλυτη προδοσία που βιώνει, μέσα από μια ονειρική διάσταση και αποσυμπίεση. Δίνει επίσης ιδιαίτερη προσοχή στην έννοια του χρόνου που περνάει, μέσα από τη ζωή ενός ζευγαριού και του πώς ένας άντρας εγκαταλείπει μια γυναίκα όταν πια θεωρεί ότι αυτή έχει χάσει τη φρεσκάδα της νεότητάς της και πλέον δεν έχει να του προσφέρει εξουσία. Είναι ένα θέμα πολύ επίκαιρο για να θίγεται μέσα από μια αρχαία τραγωδία. Θεωρώ ότι πολλές γυναίκες θα ακουμπήσουν σε αυτή την πλευρά της ιστορίας. Επειδή, όπως και στην τότε παράσταση, συμπρωταγωνιστής μου ως Ιάσονας είναι ο Λάζαρος Γεωργακόπουλος, έχει ενδιαφέρον το πώς φέραμε στο σήμερα —και οι δυο ως θεατρικό ζευγάρι— τις υποκριτικές αποσκευές που έχουμε από εκείνο το έργο, τις μνήμες που κουβαλάμε και το πώς έχουν γράψει μέσα μας ως πολύτιμα εφόδια χωρίς να επαναλαμβάνουμε τίποτα. Πώς θα μπορούσαμε άλλωστε; Τότε ήταν άλλο το κοινό, άλλο το κείμενο, άλλη η μορφή, η μετάφραση, εμείς οι ίδιοι ήμασταν άλλοι. Τότε είχαμε τη μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά. Μια υψηλής ποίησης μετάφραση και μια φόρμα πολύ έντονη και αυστηρή. Σήμερα, χρησιμοποιούμε τη μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, ο οποίος πατάει σε έναν λόγο πιο σύγχρονο, πιο καθημερινό, πιο πεζό που θυμίζει τη γλώσσα με την οποία συνδιαλέγονται τα σημερινά ζευγάρια.
Έχει επίσης σημασία πώς το ίδιο το έργο ταξιδεύει μέσα στον χρόνο παραμένοντας ζωντανό, εισερχόμενο μέσα σε διαφορετικές κοινωνίες.
Αυτή ίσως είναι μία από τις μεγαλύτερες αποδείξεις του μεγαλείου αυτών των κειμένων. Χαρακτηριστικά, παρατηρήστε πόσο έντονα υπάρχει στο κείμενο του Ευριπίδη το θέμα του ξένου, το πώς έρχονται δηλαδή οι ξεριζωμένοι, τι αφήνουν πίσω τους, πώς τους υποδέχονται οι νέες πατρίδες και πώς εκείνοι προσπαθούν να ενταχθούν σε κοινωνίες με διαφορετικές γλώσσες, ήθη, πολιτισμούς, θρησκείες. Αυτή η γυναίκα, μην ξεχνάμε ότι αντιμετωπίζεται ως βάρβαρη, ως ξένη. Έρχεται από άλλο κόσμο. Στο έργο του Ευριπίδη, υπάρχει ξεκάθαρη η σύγκρουση ανάμεσα στον παλιότερο πολιτισμό της Μήδειας, ο οποίος καθορίζεται από το ένστικτο, τα συναισθήματα, τη μαγεία, τη θρησκευτική λατρεία, με τον ορθολογιστικό, ψυχρό κυνικό πολιτισμό που εκπροσωπεί ο Ιάσωνας. Ένας Ιάσωνας που τον πετυχαίνουμε να έχει απολαύσει τις χαρές του πρώτου κόσμου και που τώρα έχει ανάγκη από μια καλύτερη οικονομική κατάσταση, από εξουσία και έναν γάμο με μια νεότερη γυναίκα.
Είναι πολύ σημαντικό το έμφυλο ζήτημα στο έργο;
Ναι, σίγουρα. Η πάλη των φύλων είναι διαρκής, κάτι που δεν θα έπρεπε να συμβαίνει. Το ιδανικό θα ήταν ένας κόσμος στον οποίο θα είμαστε συνοδοιπόροι με αγάπη, αλληλοσεβασμό, αλληλοκατανόηση, αλλά αυτά είναι πολύ όμορφες λέξεις που σπάνια τις συναντάμε και σπάνια ισχύουν. Δείτε τον απίστευτο μισογυνισμό στις μέρες μας. Έχουμε όλες αυτές τις γυναικοκτονίες, τόσες μορφές έμφυλης βίας. Υπάρχει παντού ένας διάχυτος σεξισμός. Είναι τρομακτικό το πόσο έντονος είναι στην κυρίαρχη κουλτούρα, στα έντυπα, στα social media.
Έχετε απάντηση στο γιατί κορυφώνεται αυτό το φαινόμενο;
Ίσως επειδή βρισκόμαστε σε μια κομβική στιγμή μιας μεταβατικής εποχής, κατά την οποία η γυναίκα έχει καταφέρει αρκετά. Ύστερα από αιώνες κακοποίησης και καταπίεσης σε πατριαρχικές κοινωνίες, εδώ και κάποιες δεκαετίες ψάχνει να βρει την ταυτότητά της, τη φωνή της, τη δύναμή της στη δημόσια και την ιδιωτική σφαίρα. Αυτό έχει επηρεάσει τις σχέσεις με τους άντρες, αλλά και τις πατριαρχικές κοινωνίες που έχουν να αντιμετωπίσουν κάτι πρωτόγνωρο. Έχει χαθεί αυτό που θεωρούνταν ισορροπία και γι’ αυτό πιστεύω ότι έχουμε αυτές τις ακραίες αντιδράσεις, οι οποίες επίσης πυροδοτούνται και από άλλες κοινωνικές συνθήκες: από την οικονομική κρίση, την καραντίνα, από τις καινούριες πιέσεις που ασκούνται από τις αλλεπάλληλες κρίσεις. Εγώ αυτό που εύχομαι είναι ένα καλύτερο μέλλον με μια νέα, δίκαιη ισορροπία, χάρη στην οποία θα ζούμε όλοι με περισσότερη αρμονία.
Η Μήδεια ως μια γυναίκα-σύμβολο, τι νιώθετε ότι έχει στον πυρήνα της;
Η αρχαία αυτή ηρωίδα έχει πάνω της θεολογικά, μυθολογικά χαρακτηριστικά. Είναι μια γυναίκα που κατάγεται από θεούς. Προέρχεται από τον Ήλιο και τη Σελήνη. Εξασκεί την τέχνη της μαγείας, θεραπεύει. Έχει μέσα της αδιανόητες δυνάμεις. Ο Ευριπίδης, ένα από αυτά που νομίζω ότι θέλει να μας πει είναι ότι μέσα στον άνθρωπο υπάρχουν τόσο τεράστιες δυνάμεις, που φτάνουν πέρα από τη λογική, και αν τις αφήσει ελεύθερες ή υποκύψει σε αυτές, γίνονται η απόλυτη καταστροφή, τον απανθρωποποιούν. Αυτό συμβαίνει με τη Μήδεια. Η ανάγκη της για εκδίκηση την οδηγεί να σκοτώσει τα παιδιά της. Το ερμηνεύω πάνω στη σκηνή, αλλά δεν μπορώ να το κατανοήσω στη ζωή. Όμως, εδώ δεν είναι η κατανόηση το ζητούμενο. Αυτά τα έργα αντλούν την ποίησή τους από κάτι μεγαλύτερο από τη ζωή. Ακόμη κι αν τα προσεγγίσεις μέσα από ψυχαναλυτικές, θρησκευτικές ή κοινωνιολογικές αναλύσεις, πάλι δεν μπορείς να καταλήξεις σε ένα οριστικό συμπέρασμα. Είναι τόσο μεγάλα έργα! Κάθε φορά ανακαλύπτεις κάτι νέο, κάτι που σε κάνει να νιώθεις πως αγγίζουν το σήμερα με έναν εντυπωσιακό ρεαλισμό. Και, την ίδια στιγμή, έρχεται η ποίηση και τα απογειώνει, τα εκτινάσσει πέρα από τα ανθρώπινα όρια. Έχουν έναν εξαιρετικά ισχυρό πυρήνα ποίησης και φιλοσοφίας.
Θα μπορούσαμε άραγε να κρατήσουμε κάτι φωτεινό από αυτή την τόσο σκοτεινή εκδίκηση της Μήδειας;
Μέσα από την πορεία μου όλα αυτά τα χρόνια, έχω καταλάβει πως πρέπει κανείς να χαμηλώνει τον εγωισμό και τον ναρκισσισμό του και να συνειδητοποιεί ότι δεν μετρά μόνο η δική του οπτική. Υπάρχει και ο απέναντι άνθρωπος, που έχει το δικαίωμα να ζήσει τη δική του ζωή. Αυτό προσπαθώ να το υιοθετώ, όσο κι αν με πληγώνει: να προχωρώ μπροστά, αλλά ταυτόχρονα να διατηρώ μια προσμονή, σχεδόν εφηβική, αναζητώντας τι άλλο μπορεί να μου προσφέρει η ζωή. Να περιμένω τη νέα εμπειρία που δεν υποψιάζομαι καν ότι υπάρχει. Αυτό ξέρω ότι δεν είναι εύκολο να συμβεί μέσα στη γενικευμένη κατάθλιψη της εποχής, μέσα στην πίεση που μας ασκείται, ιδιαίτερα στα νέα παιδιά. Ωστόσο, αν θα ήθελα να στείλω ένα μήνυμα μέσα από αυτόν το ρόλο είναι πως πρέπει να συνεχίζουμε. Να αντιμετωπίζουμε ό,τι σκληρό και άσχημο έρχεται με όσο ψυχικό σθένος διαθέτουμε και να ζούμε τη ζωή με την ελπίδα, αλλά και με τη γνώση ότι ο χρόνος γιατρεύει: τις απώλειες, τις προδοσίες, ακόμη και τον θάνατο. Όσο είμαστε ζωντανοί, έχουμε το προνόμιο να αγαπάμε, να ανασαίνουμε, να κοιτάμε τον ήλιο και το φως. Ο κόσμος γύρω μας μπορεί να γίνεται ολοένα και πιο σκοτεινός, αλλά ίσως αυτή να είναι και η μόνη μας άμυνα. Να απομακρυνθούμε από το αρνητικό πρόσημο της εκδίκησης και να υιοθετήσουμε τη θετική πλευρά της διεκδίκησης: τη διεκδίκηση του καλού, της ελπίδας, ενός διαφορετικού μέλλοντος, ενός νέου έρωτα, μιας νέας εμπειρίας. Ξαναλέω ότι ξέρω πώς ακούγονται όλα αυτά. Και, πράγματι, δεν είναι εύκολο να το πετύχει κανείς, ιδιαίτερα οι γυναίκες. Όμως σφίγγεις τα δόντια και προσπαθείς να προχωρήσεις, κρατώντας την ελπίδα ότι και η απέναντι πλευρά θα μπορέσει κάποτε να γίνει πιο συνεργάσιμη. Αυτό που θέλω τελικά να πω είναι αυτό που μας λέει και ο Ευριπίδης: Μακάρι να ακούμε τη φωνή της λογικής και να μην υποκύπτουμε σε αυτές τις σκοτεινές δυνάμεις που μπορούν να γίνουν αυτοκαταστροφικές, αλλά και καταστροφικές για τους άλλους. Δεν υπάρχει τίποτα ωραίο στην εκδίκηση.
Δεν μπορώ να μη σας ρωτήσω και για την κινηματογραφική σας συνεργασία με τον Αλέξανδρο Βούλγαρη.
Ολοκληρώσαμε πρόσφατα την ταινία Σουέλ, η οποία θα βγει στις αίθουσες προς το τέλος της χρονιάς. Πρόκειται για ένα σενάριο βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο της Ιωάννας Καρυστιάνη, που πατά σε ένα περισσότερο ρεαλιστικό σύμπαν από ό,τι έχουμε συνηθίσει από τον Αλέξανδρο. Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η φρέσκια ματιά που δίνει ο ίδιος σε αυτό το βιβλίο, έχοντας γράψει μάλιστα το σενάριο μαζί με τη μητέρα του, την Ιωάννα Καρυστιάνη. Έχει μεγάλη ευαισθησία στον τρόπο που προσεγγίζει τους ανθρώπους ως πολύπλοκα πλάσματα. Διαθέτει μια τρυφερότητα την οποία διακρίνει κανείς τόσο στις μουσικές όσο και στις ταινίες του. Για εμένα ήταν μια υπέροχη διαδικασία. Τα γυρίσματα γίνονταν μέσα σε μια γλυκιά, δημιουργική ατμόσφαιρα, χωρίς την πίεση που συχνά βιώνει ένας ηθοποιός σε μια τέτοια συνθήκη. Υπήρχε απόλυτη ηρεμία. Εξαιρετική ήταν και η συνεργασία μου με τον Βαγγέλη Μουρίκη, τον σπουδαίο κινηματογραφικό ηθοποιό, έναν ασυμβίβαστο άνθρωπο που υπηρετεί την τέχνη του με συγκινητική αφοσίωση και συνέπεια. Υποδυόμαστε ένα ζευγάρι που βιώνει την αποξένωση.
Ξέρετε από τώρα τι θα κάνετε τον χειμώνα;
Ναι, θα είμαι η Λαίδη Μάκβεθ στην παράσταση της Κατερίνας Ευαγγελάτου.
Ακόμη μια σπουδαία συνεργασία με μια δραστήρια δημιουργό.
Τίποτα δεν χαρίζεται. Πρέπει να ενημερώνεσαι συνεχώς, να είσαι συνεπής, να κάνεις αυστηρές αισθητικές επιλογές, να διαμορφώνεις το δικό σου καλλιτεχνικό στίγμα και τη δική σου πορεία. Μόνο έτσι κερδίζεις, σταδιακά, και την εμπιστοσύνη του κόσμου, αλλά και των δημιουργών. Δεν είναι ούτε εύκολο ούτε απλό, ειδικά στην Ελλάδα που οι καλλιτέχνες τα καταφέρνουν με δυσκολία. Το σημαντικότερο, τελικά, είναι να μπορούμε να είμαστε εντάξει με τον ίδιο μας τον εαυτό. Να είμαστε συνεπείς, απέναντί του.
Η παράσταση Μήδεια σε παραγωγή της Λυκόφως κάνει πρεμιέρα στο Θέατρο Βράχων στις 5/7, θα περιοδεύσει σε όλη την Ελλάδα και θα επιστρέψει το φθινόπωρο στην Αθήνα.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ THANASSIS KRIKIS/10AM
STYLING ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ
