Vincent Koebel/NurPhoto via Getty Images/ Ideal Image
"Αυτή η εξεγερμένη γενιά είναι η πιο όμορφη!" (Σύνθημα από τις μαθητικές διαδηλώσεις στη Γαλλία)
"Ελπίζω σημαίνει μεταλαμπαδεύω τη φλόγα, την κάνω να φουντώσει παντού γύρω μου. Μόνο στην ελπίδα για ένα διαφορετικό, καλύτερο μέλλον θεμελιώνεται μια δυναμική της επανάστασης"1, έγραφε ο φιλόσοφος Byung-Chul Han το 2023. Αυτή η φλόγα, αδιανόητη τότε, άναψε στη Γαλλία, με εμπροσθοφυλακή τη νεολαία, και αυτή τη στιγμή φουντώνει σε Ισπανία, Πορτογαλία, Βέλγιο, Σερβία, Αλβανία, Ελλάδα. Αφορμή ήταν η υποβάθμιση του δημόσιου σχολείου, αλλά γρήγορα προστέθηκαν το στεγαστικό, η ακρίβεια, το πρόβλημα της ενέργειας λόγω του πολέμου στο Ιράν, η στρατιωτικοποίηση, η οικολογική κατάρρευση, η φτώχεια, η στοχοποίηση των αδύναμων, η γενοκτονία στην Παλαιστίνη. Απέναντι στα δεκαπεντάχρονα η κυβέρνηση έστειλε τις δυνάμεις καταστολής αρματωμένες σαν να πηγαίνουν σε πόλεμο.
Στη Γαλλία, η αστυνομία ακρωτηριάζει χέρια, τυφλώνει, διαλύει σαγόνια με χειροβομβίδες κρότου λάμψης, ενώ γίνονται συλλήψεις χιλιάδων ατόμων, το 85% των οποίων είναι ανήλικοι. Η αστυνομική βία, αντί να καταστείλει το κίνημα, λειτούργησε ως καταλύτης, γκρεμίζοντας τις ψευδαισθήσεις μεγάλης μερίδας για τη λειτουργία του κράτους. Οι αποκομμένοι από την πραγματικότητα ηγέτες αντιμετωπίζουν τους νέους σαν Εχθρό προ των Πυλών. Και οι νέοι απαντούν στον Μακρόν ότι είναι ανεπιθύμητος.
Ο καθηγητής φιλοσοφίας Andrea Zhok γράφει2 ότι οι λαοί της Ευρώπης βιώνουν εδώ και χρόνια τις άρχουσες τάξεις τους ως έναν ανώνυμο τεχνοκρατικό οργανισμό που λειτουργεί στον "αυτόματο πιλότο", αδιάφορος για τις ανάγκες τους. Το στοίχημα των συνδεδεμένων με τις χρηματοπιστωτικές ελίτ ήταν ότι θα αποκοίμιζαν τις συνειδήσεις με το σημερινό όπιο του λαού, την ψυχαγωγία και το infotainment, και ότι θα δάμαζαν τους απείθαρχους με κατασταλτικά μέτρα.
Με τον όχλο δεν συζητάς, απλώς εναλλάσσεις το καρότο με το μαστίγιο. Ο δημόσιος λόγος έχει γίνει ένα ατελείωτο gaslighting. Κανείς με τα σωστά του δεν πιστεύει ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να εισβάλει στην Ευρώπη, όμως κυβερνητικές ασημαντότητες και ΜΜΕ το επαναλαμβάνουν καθημερινά, γιατί το μόνο που μετράει είναι η ροή δημόσιων πόρων σε ιδιωτικά συμφέροντα. Ο Zhok καταλήγει ότι ο μηχανισμός μαστίγιο-καρότο σταματά να λειτουργεί όταν πάρα πολλοί άνθρωποι χάνουν πάρα πολλά για να παραμείνουν σε νάρκη. "Σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε και η χύτρα ταχύτητας είναι έτοιμη να εκραγεί. Ακόμα κι αν αυτό το κύμα υποχωρήσει θα έρθει το επόμενο. Δέστε τις ζώνες σας: πάμε για σύγκρουση!".
Ο καθηγητής πολιτικής οικονομίας της επικοινωνίας Νίκος Σμυρναίος λέει ότι "ασκώντας συστηματική βία απέναντι σε μαθητές και φοιτητές, το κράτος διέλυσε την ηθική του νομιμοποίηση και απογύμνωσε τον κατασταλτικό μηχανισμό από την κοινωνική συναίνεση –όπως είχε συμβεί και τον Δεκέμβρη του 2008 μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου καθώς και την περίοδο 2010-2011. Έτσι, μια αστυνομική δύναμη που προκαλεί περιφρόνηση και μίσος αντί για δέος αδυνατεί πλέον να επιβάλει την τάξη. Δύο δεκαετίες ταξικής περιφρόνησης και θεσμικής αυθαιρεσίας κατέστησαν το νεοφιλελεύθερο κοινωνικό συμβόλαιο κενό περιεχομένου"3.
Σε αντίθεση με τις προηγούμενες γενιές, η Gen Z διαμορφώνεται υπό την υπαρξιακή συνθήκη της οικολογικής κατάρρευσης, του ανταγωνισμού και της μόνιμης οικονομικής επισφάλειας. Το αστικό αφήγημα της "προόδου" και της "μελλοντικής ανέλιξης" έχει πλέον ακυρωθεί και, όταν το μέλλον νοείται ως δυστοπία, η παραδοσιακή πειθάρχηση κλονίζεται, ενώ η απαίτηση για άμεση ρήξη γίνεται επιβεβλημένη.
"Η πιο καθοριστική πολιτική παρακαταθήκη αυτού του νεανικού κινήματος είναι ο τρόπος με τον οποίο ακυρώνει στην πράξη τη ρητορική του μίσους και του φόβου"4, γράφει ο δημοσιογράφος Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος και συνεχίζει: "Εδώ και χρόνια, η δημόσια σφαίρα είχε δηλητηριαστεί από τεχνητές ταυτοτικές συγκρούσεις, στρώνοντας το χαλί στην ακροδεξιά. Στην Ισπανία, η νεολαία με το ευφυέστατο σύνθημα "Οι εισβολείς είναι οι επενδυτές” ("los invasores son los inversores”) μετατόπισε τη συζήτηση από τον φόβο για τους μετανάστες στη Θέουτα στις πραγματικές αιτίες της κρίσης: τα funds και την κερδοσκοπία. Το ισπανικό κίνημα απαιτεί πλέον κρατικοποίηση των ακινήτων των μεγάλων funds και μείωση ενοικίων κατά 50%. Το εντυπωσιακό; Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 83% του πληθυσμού στηρίζει αυτά τα αιτήματα, συμπεριλαμβανομένου του 65% των ψηφοφόρων του ακροδεξιού Vox! Η ακροδεξιά βρίσκεται σε πλήρη σύγχυση. Όταν το Vox μιλάει για περικοπές σε παιδεία και υγεία, η βάση του, οι συνταξιούχοι, κατεβαίνουν στον δρόμο εναντίον του. Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν, θέλοντας να επιδείξει "δημοσιονομική υπευθυνότητα” ενόψει εκλογών, εξαγγέλλει περικοπές 150 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσα στη δίνη του μεγαλύτερου κινήματος κατά της λιτότητας των τελευταίων ετών! Περίπου οι μισοί ψηφοφόροι του κόμματός της τάσσονται πλέον υπέρ των μαθητικών διεκδικήσεων". Η νέα γενιά κατάφερε να μιλάει απευθείας στον κόσμο αφήνοντας τα κρατικοδίαιτα συνδικάτα έξω από το παιχνίδι. Για αυτό και κατεβαίνουν εκατοντάδες χιλιάδες στους δρόμους. Επειδή τους καλούν τα παιδιά τους και τα εγγόνια τους. Μετά από πολλές δεκαετίες βλέπουμε μια ριζοσπαστικοποιημένη γενιά να θέτει κάτι το αδιανόητο λίγες βδομάδες πριν: το θέμα της λαϊκής κυριαρχίας, έναν από τους πυλώνες της δημοκρατίας.
Στη Σερβία, όταν έπεσε το τσιμεντένιο στέγαστρο σε σιδηροδρομικό σταθμό σκοτώνοντας 15 ανθρώπους, δημιουργήθηκε αυθόρμητα ένα πρωτοφανές, νεανικό, φοιτητικό κίνημα που απέδωσε την τραγωδία στην κακοδιαχείριση και τη διαφθορά του κράτους. Μετά από δύο χρόνια αδιάκοπων ειρηνικών διαδηλώσεων, το κίνημα απέκτησε ευρεία απήχηση και υποχρέωσε τον Σέρβο πρόεδρο σε παραίτηση και προκήρυξη πρόωρων εκλογών. Με αιτήματα την αποκατάσταση του κράτους δικαίου, τη λογοδοσία και την καταπολέμηση της διαφθοράς, οι νέοι, κινητοποιώντας μια μεγάλη μερίδα της σερβικής κοινωνίας, πήραν μέρος στην εκλογική αναμέτρηση ως κίνηση Φοιτητική Λίστα και κέρδισαν τις εκλογές! Όπως έγραψε ο Αντώνης Ανδρουλιδάκης, αναπτυξιακός και κοινωνικός ψυχολόγος και συγγραφέας "ίσως, τελικά, το σημαντικότερο δίδαγμα της Σερβίας να μην είναι η δυνατότητα δημιουργίας μιας νέας εκλογικής λίστας, αλλά η απόπειρα συγκρότησης ενός διαφορετικού πολιτικού πολιτισμού. Ενός πολιτισμού όπου η αγανάκτηση γίνεται συνείδηση, η συνείδηση συμμετοχή, η συμμετοχή εμπιστοσύνη, η εμπιστοσύνη δημοκρατική οργάνωση και η οργάνωση συλλογική δύναμη με κοινό προσανατολισμό".
Και δεν είναι μόνο η Ευρώπη. Το νεανικό κίνημα εξαπλώνεται σε Βραζιλία, Αργεντινή, Χιλή, Σρι Λάνκα, Ινδία, Μπαγκλαντές, δείχνοντας ότι βρισκόμαστε σε μια παγκόσμιας κλίμακας δομική κρίση.
Ο καθηγητής πολιτικής και κοινωνικής φιλοσοφίας Απόστολος Αποστόλου θεωρεί ότι τα όσα συμβαίνουν θυμίζουν τις ευρωπαϊκές εξεγέρσεις των δεκαετιών 1810 και 1840 –περίοδο ριζικού κοινωνικού, οικονομικού και ιδεολογικού μετασχηματισμού: "Μεταβάλλεται ταχύτατα η κοινωνία όσο κι αν δείχνει παγωμένη, ναρκωμένη κάποιες φορές. Οι κοινωνίες δεν μπορούν να πεθάνουν –αυτό δεν καταλαβαίνουν σήμερα οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών. Οι κοινωνίες αντιδρούν όταν καταλαβαίνουν ότι φτάνουν στον γκρεμό. Εκεί είμαστε τώρα. Τίποτα δεν έχει τελειώσει. Πάμε για καινούργια ιστορικά γεγονότα!"5.
Φλώρα Τζημάκα
1. Απόσπασμα από το βιβλίο του Byung-Chul Han Το Πνεύμα της Ελπίδας, εκδόσεις opera
2. Στο άρθρο του Andrea Zhok Δέστε τις ζώνες σας, πάμε για σύγκρουση. Πηγή: www.konstantakopoulos.gr.
3. Από το άρθρο του Νίκου Σμυρναίου Η εξέγερση της 17ης Οκτώβρη στη Γαλλία: κατάρρευση της τάξης kai επαναστατική προοπτική;. Πηγή: thepressproject.gr.
4. Από το άρθρο Η οργή της Gen Z βάζει φωτιά στην Ευρώπη και κλονίζει το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα στο in.gr.
5. Από συζήτηση του Απόστολου Αποστόλου με τον δημοσιογράφο Γιώργο Σαχίνη στον 9,84.
