Unsplash
"Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, μέσα σε 10 εβδομάδες εταιρείες αξίας τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχασαν 2,4 τρισεκατομμύρια δολάρια! Ο φόβος και η αβεβαιότητα εξαφάνισαν τον πλούτο με ιλιγγιώδη ρυθμό. Τώρα, συγκρίνετε αυτό με τις 10 εβδομάδες που ακολούθησαν τις πρώτες βόμβες που έπεσαν στο Ιράν. Στο ίδιο χρονικό διάστημα, εταιρείες αξίας τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων έχουν κερδίσει κεφαλαιοποίηση 5,6 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, που προήλθαν από έναν πόλεμο που σχεδόν όλοι βλέπουν ως την επιτομή της τρέλας!", γράφει ο Γιάνης Βαρουφάκης στο άρθρο του Why Plutocrats Love Trump's War, The Base Bleeds, The Top Feasts (Γιατί οι πλουτοκράτες αγαπούν τον πόλεμο του Trump, η βάση αιμορραγεί, η κορυφή γλεντάει) στο UnHerd. Όπως εξηγεί, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, χρειάστηκαν 338 ημέρες για να ανακάμψει το χρηματιστήριο. Στον πόλεμο με το Ιράν, χρειάστηκαν μόλις 12 ημέρες για να αγνοήσει η Wall Street μια καταστροφική σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο, η οποία στέρησε από τις παγκόσμιες αγορές το ένα πέμπτο του πετρελαίου που χρειάζονται, ένα ακόμη μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου και σχεδόν το 90% του ηλίου, απαραίτητο στοιχείο για την κατασκευή μικροτσίπ.
Τι οδήγησε σε αυτή την αστραπιαία ανάκαμψη του χρηματιστηρίου; Κυρίως η τεράστια επένδυση στην Τεχνητή Νοημοσύνη, παρά την άνοδο του κόστους των μικροτσίπ και τη μεγάλη ποσότητα ενέργειας που έχει ανάγκη.
Όταν ξεσπά ένας πόλεμος όπως αυτός στο Ιράν, κυριαρχεί ο φόβος στις αγορές, ο οποίος μεταφράζεται αμέσως σε πληθωρισμό. Οι τιμές ανεβαίνουν στα πάντα, άρα το χρήμα στην τσέπη μας χάνει την αξία του. Όταν το χρήμα χάνει την αξία του, οι μεγάλοι επενδυτές, δηλαδή η Wall Street και τα megafunds BlackRock, Vanguard και State Street (οι Big Three που συνολικά διαχειρίζονται πάνω 30 τρισεκατομμύρια δολάρια) ξεφορτώνονται τα μετρητά τους, αλλιώς, θα ζημιωθούν. Πού πάνε αυτά τα τρισεκατομμύρια; Σε πράγματα που δεν μπορούν να χάσουν την αξία τους:
1. Στις Big Tech (Apple, Microsoft, Nvidia, Google, Amazon, Meta, Tesla) εταιρείες που δεν είναι απλά "τεχνολογία", είναι οι "ψηφιακοί γαιοκτήμονες" του πλανήτη. Είτε έχει πόλεμο είτε ειρήνη, εσύ θα πληρώσεις τη συνδρομή σου στο cloud, θα αγοράσεις iPhone και θα χρησιμοποιήσεις την Google. Έχουν το "pricing power", τη δυνατότητα να αυξάνουν τις τιμές χωρίς να χάνουν πελάτες.
2. Στα Ακίνητα (Realtors/Real Estate): Αν ο πληθωρισμός ανεβαίνει, η αξία των σπιτιών και των ενοικίων επίσης ανεβαίνει αυτόματα. Οι μεγαλοϊδιοκτήτες ακινήτων βλέπουν την περιουσία τους να "ανατιμάται" απλά και μόνο επειδή όλα γύρω ακριβαίνουν.
Να λοιπόν πώς "δημιουργήθηκαν" τα 5,6 τρισεκατομμύρια: Η αξία μιας μετοχής στο χρηματιστήριο δεν βασίζεται στο τι κερδίζει μια εταιρεία σήμερα, αλλά στο τι προβλέπεται ότι θα κερδίσει στο μέλλον. Όταν οι επενδυτές προβλέπουν ότι οι Big Tech και οι Realtors θα συνεχίσουν να εισπράττουν ακριβότερες συνδρομές και υψηλότερα ενοίκια αντίστοιχα, σε έναν κόσμο με πληθωρισμό, αρχίζουν να αγοράζουν μανιωδώς τις μετοχές τους. Αυτή η μαζική αγορά "φουσκώνει" την τιμή της μετοχής. Αν μια εταιρεία έχει ένα δισεκατομμύριο μετοχές και η τιμή της μετοχής ανέβει κατά 10 δολάρια, η εταιρεία ξαφνικά "αξίζει" 10 δισεκατομμύρια περισσότερο, χωρίς να έχει παράξει ούτε ένα νέο προϊόν.
Η διαδικασία είναι ένας οικονομικός αναδιανεμητικός μηχανισμός: Ο πόλεμος προκαλεί ακρίβεια. Η ακρίβεια μειώνει την αγοραστική δύναμη των πολλών. Οι πολλοί αναγκάζονται να πληρώνουν περισσότερα στους λίγους (Big Tech, Real Estate). Οι λίγοι γίνονται πιο πολύτιμοι στο χρηματιστήριο, με αποτέλεσμα 5,6 τρισεκατομμύρια δολάρια "νέας αξίας" να εμφανίζονται στην κορυφή, τα οποία στην ουσία αφαιρέθηκαν από τη βάση.
Μεγάλοι χαμένοι είναι οι πολίτες, ο τομέας των μετάλλων και της εξόρυξης, οι φαρμακευτικές εταιρείες και η αμυντική βιομηχανία, επειδή οι επενδυτές φοβούνται ότι παρά τη ζήτηση, οι κατασκευαστές όπλων δεν καταφέρνουν να αυξήσουν την παραγωγή, ούτε μπορούν να ανταποκριθούν στην ταχύτητα που απαιτεί η διεξαγωγή αυτού του πολέμου. Ζημιωμένοι επίσης είναι και οι πετρελαιοπαραγωγοί-μεγαθήρια όπως οι Exxon Mobil και Shell, των οποίων οι εγκαταστάσεις δέχτηκαν πλήγματα από τα ιρανικά drones. Αυτοί που κέρδισαν είναι οι frackers, οι επιχειρηματίες εξόρυξης πετρελαίου με υδραυλική ρωγμάτωση (fracking: μέθοδος που απαιτεί τεράστιες ποσότητες νερού και χημικών και μολύνει τον υδροφόρο ορίζοντα) στη λεκάνη Permian στο Τέξας και το Νέο Μεξικό. Αυτοί είναι οι άνθρωποι του Trump, η πολιτική του βάση και γι' αυτούς δουλεύει. Αν έχετε δει την καλή σειρά Landman στο Netflix, ίσως θυμάστε πως όταν η τιμή του πετρελαίου πέφτει κάτω από τα 65 δολάρια το βαρέλι, κλείνουν πηγάδια και απολύεται κόσμος. Αυτό συνέβη στους frackers μεταξύ Ιουλίου 2025 και Φεβρουαρίου 2026. Αλλά με τη δεύτερη επίθεση στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η τιμή κυμάνθηκε μεταξύ 90 και 95 δολάρια το βαρέλι, και εκεί δημιουργήθηκε κέρδος. Όταν το πετρέλαιο άρχισε να ανεβαίνει πάνω από αυτές τις τιμές, ο Trump σταμάτησε τον πόλεμο.
Όμως η παγκόσμια οικονομία δεν είναι άσπρο μαύρο. Η ηγεμονία του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος στηρίζεται εν πολλοίς στις χώρες του Κόλπου. Αυτές, πουλάνε τα πετρέλαιά τους αποκλειστικά σε αμερικανικά δολάρια και τα κέρδη επιστρέφουν στις ΗΠΑ, κυρίως με αγορά αμερικανικών ομολόγων. Αυτό επιτρέπει στις ΗΠΑ μόνιμη ζήτηση του δολαρίου, φθηνό δανεισμό και γεωπολιτική ισχύ. Με κλειστά τα στενά του Ορμούζ και πόλεμο, οι Άραβες δεν πουλάνε πετρέλαιο. Γι' αυτό και έχουμε αλλαγή πλεύσης από τον Trump. ΗΠΑ και Ιράν προσπαθούν να επιτύχουν μια συμφωνία που θα εξελιχθεί σε τρεις φάσεις: επίσημος τερματισμός του πολέμου, επίλυση του αδιεξόδου στα Στενά του Ορμούζ και διαπραγματεύσεις για επίτευξη μακροπρόθεσμης ειρήνης. Ωστόσο, το φιλοπολεμικό λόμπι στην Ουάσινγκτον αντιδρά. Η ειρήνη παραμένει άπιαστο πουλί..
Φλώρα Τζημάκα
