Επίπεδες ορθογώνιες κατασκευές απλώνονται σε µεγάλες εκτάσεις. Από τις καµινάδες τους βγαίνει πυκνός γκρίζος καπνός, ενώ ακούγεται ένας συνεχόµενος, µηχανικός, ανυπόφορος θόρυβος. Δεν είναι σκηνή από δυστοπική σειρά, είναι τα data centers (κέντρα δεδοµένων), κτίρια γεµάτα από ράφια µε servers (εξειδικευµένους υπολογιστές) στους οποίους καταλήγει οτιδήποτε πληκτρολογούµε στις συσκευές µας. Χιλιόµετρα καλωδίων συνδέουν τους servers µε το παγκόσµιο ίντερνετ. Οι servers λειτουργούν 24/7, παράγοντας τεράστια θερµότητα. Για να µη λιώσουν, ψύχονται από ανεµιστήρες ψύξης, που απαιτούν πάρα πολύ νερό. Οι εγκαταστάσεις διαθέτουν µεγάλες γεννήτριες ντίζελ και δωµάτια γεµάτα µπαταρίες (UPS), ώστε ακόµα και σε περίπτωση γενικού blackout, να λειτουργούν αδιάκοπα. Συνήθως κατασκευάζονται κοντά σε κατοικηµένες περιοχές για να εξυπηρετούνται από τα δίκτυα παροχής ενέργειας, νερού και οπτικών ινών. Υπάρχουν 11.500 data centers σε 170 χώρες µε ζήτηση για τριπλασιασµό µέχρι το 2030, και προοπτική επένδυσης 7 τρισεκατοµµυρίων! Η ραγδαία εξάπλωσή τους, κυρίως αυτή των hyperscale data centers των Amazon, Meta, Google, Microsoft (φαραωνικές, υπερσύγχρονες εγκαταστάσεις, που παρέχουν υπηρεσίες όπως υπολογιστικό νέφος, ανάλυση Big Data, τεχνητή νοηµοσύνη και streaming), οφείλεται στην ταχύτατη ανάπτυξη της ΤΝ. Μια κούρσα ανταγωνισµού των Big Tech µέχρις εσχάτων, που απαιτεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας, νερού, περισσότερες εκτάσεις γης, τσιπ και ηµιαγωγούς. Ο τρόπος επεξεργασίας και χρήσης αυτών παράγουν µεγάλες ποσότητες αποβλήτων και µολύνουν αέρα και γη, βάζοντας σε κίνδυνο την υγεία των κατοίκων*.
Στις αρχές Ιουνίου, έκθεση** του Πανεπιστηµιακού Ινστιτούτου των Ηνωµένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία σήµανε συναγερµό για τις συνέπειες της λειτουργίας των data centers τα οποία πέρυσι:
- Χρειάστηκαν 4,5 τρισεκατοµµύρια λίτρα νερού, αρκετά για να καλύψουν τις ανάγκες περισσότερων από 600 εκατοµµυρίων ανθρώπων στην Υποσαχάρια Αφρική.
- Κατανάλωσαν περίπου 448 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας. Αν επρόκειτο για κράτος, θα κατείχε την 11η θέση παγκοσµίως σε κατανάλωση, µετά τη Γαλλία.
- Παρήγαγαν 189 εκατοµµύρια τόνους εκποµπών CO2. Η ετήσια κατανάλωση ενέργειας από τα κέντρα δεδοµένων προβλέπεται να διπλασιαστεί έως το 2030 και να γίνει ίση µε όση καταναλώνει η Ιαπωνία, µε την ΤΝ να αντιπροσωπεύει το 40% του συνόλου. Οµοίως η κατανάλωση νερού και οι εκποµπές CO2 θα διπλασιαστούν. Μέχρι το 2030, οι υποδοµές ΤΝ εκτιµάται ότι θα παράγουν έως και 2,5 εκατοµµύρια τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων ετησίως.
Το χερσαίο αποτύπωµα των κέντρων δεδοµένων προβλέπεται να αυξηθεί από 6.900 τετραγωνικά χιλιόµετρα πέρυσι σε περισσότερα από 14.500 έως το 2030: περίπου η έκταση της Στερεάς Ελλάδας ή δύο φορές της Κρήτης!
Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια μετατρέπεται σε περιφερειακό ψηφιακό κόμβο (hub) για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μεγάλες επενδύσεις από κολοσσούς όπως η Microsoft (με το τριπλό campus στην Αττική), η Google, η Amazon Web Services (AWS) και η Digital Realty, σε συνδυασμό με εγχώριους παίκτες (όπως η ΔΕΗ που αναπτύσσει μεγάλο data center 300 MW στην Κοζάνη), έχουν αλλάξει το τοπίο.
Στις αρχές του 2026, συστάθηκε μια νέα εταιρεία με την επωνυμία "Larissa Data Centre A.E." (με τη συμμετοχή ελληνο-ισραηλινών επενδυτικών σχημάτων), η οποία αποτελεί τον προπομπό για τη δημιουργία μιας "κοιλάδας" data centers στη Θεσσαλία. Η εταιρεία αυτή συνδέεται άμεσα με μια άλλη μεγάλη ενεργειακή επένδυση στην περιοχή: την κατασκευή μιας υπερσύγχρονης μονάδας ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο (ισχύος 792 MW) από τη "Λάρισα Θερμοηλεκτρική". Το data center που σχεδιάζεται θα είναι μεγάλης ισχύος (άνω των 200 MW) και θα τροφοδοτείται απευθείας με ρεύμα από αυτή τη μονάδα. Οι τεχνικές μελέτες αναμένεται να ολοκληρωθούν έως το 2027, με την έναρξη των κατασκευαστικών έργων να υπολογίζεται για το 2028 και τη λειτουργία προς το 2029. Η περιοχή επιλέχτηκε επειδή βρίσκεται στο γεωγραφικό κέντρο της χώρας, πάνω στον κεντρικό άξονα Αθήνας-Θεσσαλονίκης και προσφέρει φθηνότερη γη και άμεση πρόσβαση σε ενεργειακά δίκτυα σε σχέση με την Αττική.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις, βουλευτές αλλά και οι κάτοικοι της περιοχής έχουν ήδη αρχίσει να εκφράζουν έντονους προβληματισμούς. Η Θεσσαλία είναι μια περιοχή που μαστίζεται από λειψυδρία, υπεράντληση υδάτων και πληρώνει ακόμα τις συνέπειες από τις πρόσφατες καταστροφικές πλημμύρες. Τοπικοί φορείς προειδοποιούν ότι ένα μεγάλο data center μπορεί να καταναλώνει ετησίως ποσότητες νερού συγκρίσιμες με αυτές μιας πόλης σαν την Λάρισα. Αν αυτό το νερό αφαιρεθεί από τον ήδη ελλειμματικό υδατικό προϋπολογισμό της περιοχής, τότε αυτό θα στερηθεί από τον πρωτογενή τομέα (αγροτική παραγωγή).
Η κυβέρνηση επαναφέρει το έργο της εκτροπής του Αχελώου προς τη Θεσσαλία (το οποίο βρίσκεται ξανά στο Συμβούλιο της Επικρατείας ενώ έχει απορριφθεί ήδη έξι φορές, κάτι που έχει γίνει και από την ΕΕ), καθώς οι προτάσεις ξένων εμπειρογνωμόνων (π.χ. Ολλανδών της HVA) το παρουσιάζουν ως τη "μοναδική βιώσιμη λύση" για να σωθεί ο θεσσαλικός κάμπος από την ερημοποίηση και να ενισχυθούν τα αποθέματα νερού.
Το συγκεκριμένο έργο έχει ήδη θεωρηθει καταστροφικό για το οικοσύστημα. Αν είχε γίνει η εκτροπή του Αχελώου, λένε οι τοπικοί φορείς, και τα νερά του έπεφταν στον ήδη υπερχειλισμένο Πηνειό στη διάρκεια της κακοκαιρίας Daniel, ίσως η καταστροφή να ήταν βιβλικών διαστάσεων. Καθώς η εµπειρία δείχνει ότι όπου υπάρχουν data centers προκαλείται λειψυδρία, άνοδος των λογαριασµών νερού και ενέργειας και σχεδόν µηδενικές νέες θέσεις εργασίας, ο πανεπιστηµιακός Βασίλης Κωστάκης στο άρθρο "Το τίµηµα των data centers, ποιος κερδίζει και ποιος χάνει"*** γράφει:
"Ποιος επωµίζεται το κόστος αυτών των επενδύσεων και ποιος καρπώνεται τα οφέλη; Η χώρα µας αντιµετωπίζει ήδη ενεργειακή κρίση, λειψυδρία σε πολλές περιοχές και στεγαστικό πρόβληµα στα αστικά κέντρα. Πριν υποδεχτούµε τα data centers µε ανοιχτές αγκάλες, πρέπει να απαντήσουµε στα ερωτήµατα: πόσες µόνιµες θέσεις εργασίας θα δηµιουργηθούν; Ποιες φοροαπαλλαγές θα δοθούν και ποιος θα καλύψει το κενό; Πόσο νερό και ενέργεια θα καταναλώνουν; Ποιος θα πληρώσει τις αναβαθµίσεις του δικτύου; Υπάρχει, ωστόσο, και ένα βαθύτερο ερώτηµα: γιατί χρειαζόµαστε τόση υπολογιστική υποδοµή; Η τεχνητή νοηµοσύνη µπορεί να χρησιµοποιηθεί για κοινωνικά και πρακτικά οφέλη, π.χ., στην υγεία, την ενέργεια, τη δηµόσια διοίκηση. Όµως το µεγαλύτερο µέρος της υπολογιστικής ισχύος κατευθύνεται σε παραγωγή εικόνων, διαφήµιση, βίντεο, παραπληροφόρηση… Εποµένως, το ζήτηµα είναι τι υπολογιστική υποδοµή χρειαζόµαστε, µε ποιους όρους και προς όφελος ποιου".
Το 2023, περισσότεροι από 1.000 ηγέτες της βιοµηχανίας και επιστήµονες, συµπεριλαµβανοµένων των Elon Musk, Yoshua Bengio και Stuart Russell, ζήτησαν από τα εργαστήρια ΤΝ να κάνουν άµεση παύση (µορατόριουµ) για τουλάχιστον 6 µήνες, καλώντας τις κυβερνήσεις να τη νοµοθετήσουν. Τον Δεκέµβριο, ο Elon Musk δήλωσε ότι η ΤΝ και η ροµποτική τού προκαλούν εφιάλτες και αν µπορούσε θα τις επιβράδυνε. Τον Ιανουάριο, ο Demis Hassabis της Deepmind (Google) δήλωσε ότι υποστηρίζει µορατόριουµ στην ΤΝ αν συνεργαστούν οι εταιρείες και οι χώρες που την παράγουν. Τον Φεβρουάριο, ο Dario Amodei της Anthropic υποστήριξε το ίδιο.
Ένα µήνα µετά ο Αµερικανός γερουσιαστής Bernie Sanders κατέθεσε νοµοσχέδιο περί µορατόριουµ για τα data centers**** ώστε να επιβληθεί προσωρινή παύση στην ανάπτυξη της ΤΝ για την προστασία της ανθρωπότητας, δηλώνοντας: "Η ΤΝ και η ροµποτική δηµιουργούν την πιο σαρωτική τεχνολογική επανάσταση στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η κλίµακα, το εύρος και η ταχύτητα αυτής της αλλαγής είναι πρωτοφανείς. Το Κογκρέσο δεν έχει ακόµα κατανοήσει την φύση και τις επιπτώσεις αυτής της επανάστασης. Δεν µπορούµε να καθόµαστε άπραγοι και να επιτρέπουµε σε µια χούφτα δισεκατοµµυριούχους ολιγάρχες της Big Tech να παίρνουν αποφάσεις που θα αναδιαµορφώσουν την οικονοµία µας, τη δηµοκρατία µας και το µέλλον της ανθρωπότητας. Χρειαζόµαστε σοβαρό δηµόσιο διάλογο και δηµοκρατική εποπτεία σε αυτό το εξαιρετικά σηµαντικό ζήτηµα. Η ώρα για δράση είναι τώρα. Χρειαζόµαστε ένα οµοσπονδιακό µορατόριουµ για τα κέντρα δεδοµένων της Τεχνητής Νοηµοσύνης". Μπορεί το νοµοσχέδιο να κόλλησε, αλλά µόνο µέσα στο πρώτο τρίµηνο επιβλήθηκε µορατόριουµ σε data centers αξίας 130 δισεκατοµµυρίων! Κι έπεται συνέχεια...*****
Φλώρα Τζηµάκα
* ANALYZING AIR POLLUTION HEALTH, ECONOMIC RISKS FROM AI DATA CENTERS / HARVARD T.H. CHAN / SCHOOL OF PUBLIC HEALTH.
** RISING EMISSIONS, DEPLETING WATER AND VANISHING LAND - UN SCIENTISTS: AI IS THREATENING NATURAL RESOURCES FOR BILLIONS / UNITED NATIONS UNIVERSITY.
*** ΑΠO ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡIΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ. O ΒΑΣIΛΗΣ ΚΩΣΤΑΚΗΣ ΕΊΝΑΊ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΕΧΝOΛOΓIΚΗΣ ΔIΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑI ΒIΩΣIΜOΤΗΤΑΣ ΣΤO ΤΕΧΝOΛOΓIΚO ΠΑΝΕΠIΣΤΗΜIO ΤOΥ ΤΑΛIΝ ΚΑI ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΤO ΠΑΝΕΠIΣΤΗΜIO ΤOΥ ΧΑΡΒΑΡΝΤ.
**** "SANDERS, OCASIO-CORTEZ ANNOUNCE AI DATA CENTER MORATORIUM ACT", ΑΠΌ ΔΕΛΤIO ΤΥΠOΥ ΣΤO SANDERS.SENATE.GOV.
***** "OI ΑΝΤIΠΑΛOI ΤΩΝ DATA CENTERS ΕΧOΥΝ ΜΠΛOΚΑΡΕI H ΚΑΘΥΣΤΕΡOΥΝ ΠΡOΤΖΕΚΤ ΑΞIΑΣ ΣΧΕΔOΝ 130 ΔIΣ. ΔOΛΑΡIΩΝ ΤO 2026", ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΠOΥ ΠΑΡOΥΣIΑΣΤΗΚΕ ΣΤO NBC NEWS.
