iStock
Ένας άνθρωπος με ΔΕΠΥ θυμίζει κάποιον που συμμετέχει σε μια παράσταση τσίρκου και στριφογυρίζει πιάτα, ισορροπώντας τα στην άκρη ενός μπαστουνιού. Στη συνέχεια προσθέτει όλο και περισσότερα πιάτα, όλο και περισσότερα μπαστούνια, με αποτέλεσμα να καταλήγει να τρέχει σαν τρελός ανάμεσά τους προσπαθώντας να κρατήσει τα πάντα σε ισορροπία, γράφει ο γιατρός και συγγραφέας Gabor Maté (διαγνωσμένος και ο ίδιος με ΔΕΠΥ) στο νέο του διεθνές best seller Μυαλό σε Διάσπαση, το οποίο αποτέλεσε την αφορμή για ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που θα βρείτε σε αυτό το τεύχος.
"Τα πάντα σε ισορροπία". Μια φράση που χτυπάει αυτομάτως άπειρα καμπανάκια στο μυαλό μας, θυμίζοντάς μας τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι ζωές μας. Δηλαδή, με ασταμάτητα ζογκλερικά ανάμεσα σε δουλειά, οικογένεια, σπίτι, προσωπικό χρόνο και, αν προκύψει και κάποιο πρόβλημα πέρα από τα αναμενόμενα, εκεί η μπάλα (ή το… πιάτο) χάνεται τελείως.Το νέο βιβλίο –και κυρίως η νέα θεωρία για τη ΔΕΠΥ που αναπτύσσει ο Maté σε αυτό, ότι δηλαδή η διάσπαση προσοχής δεν είναι ασθένεια, αλλά μια δυσλειτουργία που οφείλεται στην ελλιπή ανάπτυξη συγκεκριμένων κέντρων του εγκεφάλου και ότι σε αυτό δεν παίζουν ρόλο μόνο τα γονίδια, αλλά σε μεγάλο βαθμό και το περιβάλλον– έχει τεράστιο ενδιαφέρον. Και αυτό γιατί παραπέμπει στις ζωές μας, την καθημερινότητά μας, τις οικογένειές μας, το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο ανήκουμε. Με τη γνωστή του αμεσότητα, ο γιατρός μάς εισάγει στον πυρήνα ενός θέματος που ενδεχομένως δεν μας αφορά άμεσα (δεν έχουμε όλοι ΔΕΠΥ, τουλάχιστον όχι διαγνωσμένη), αλλά "η τοξική κουλτούρα της κοινωνίας" και "οι προβληματικές σχέσεις" που επικαλείται ως βασικές αιτίες για τη διατάραξη της φυσιολογίας και της συναισθηματικής κατάστασης των ατόμων με ΔΕΠΥ είναι δεδομένα που μας αγγίζουν όλους. Από την άλλη, η έλλειψη συγκέντρωσης που μας προκαλεί η διαρκής ενασχόληση με τα social media, το ατέρμονο multitasking στο οποίο καλούμαστε να επιδοθούμε στις δουλειές μας, η αδυναμία ουσιαστικής σύνδεσης με τους άλλους ανθρώπους, το γεγονός ότι ζούμε τις μέρες μας γρήγορα και επιφανειακά χωρίς να είμαστε παρόντες στις στιγμές, στις χαρές ή στις δυσκολίες αποτελούν ενδείξεις ενός μυαλού και μιας προσωπικότητας που βρίσκονται σε σύγχυση. Αξίζει επομένως να αναζητήσουμε τις αιτίες για αυτό (στους οικογενειακούς, προσωπικούς ή κοινωνικούς μας δεσμούς) για να μπορέσουμε να βρούμε ισορροπία.
Ένα άλλο πολύ σημαντικό ζήτημα που θίγει στο βιβλίο του ο Maté είναι αυτό της χορήγησης φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ. Κι αυτή η παράμετρος έχει μεγάλη σημασία, ειδικά σε μια κοινωνία που αρέσκεται να "συνταγογραφεί" με ευκολία χάπια για τα πάντα: από τον πονοκέφαλο και το καλό σεξ μέχρι το αδυνάτισμα και την κατάθλιψη. Παρόλο, λοιπόν, που ο ίδιος ως οικογενειακός γιατρός συνήθως συνιστούσε στους ασθενείς του να μην παίρνουν φάρμακα χωρίς την έγκριση κάποιου ειδικού, εκείνος, όταν ήταν πενηντάρης πια και έμπειρος επιστήμονας, έκρινε ότι δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά και πήρε φαρμακευτική αγωγή για να αντιμετωπίσει το πρόβλημά του, ορμώμενος από την ανυπομονησία και την έλλειψη λογικής κρίσης που χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους με ΔΕΠΥ.Το αποτέλεσμα ήταν κάποια χάπια να του προκαλέσουν κατάθλιψη και κάποια άλλα να τον κάνουν να βρίσκεται σε μεγαλύτερη εγρήγορση και να γίνει, όπως λέει ο ίδιος, ένας "πιο αποτελεσματικός εργασιομανής".
Μέσα από αυτή την προσωπική διαδικασία και φυσικά μέσα από την εμπειρία με τους ασθενείς του, ο επιστήμονας συνειδητοποίησε ότι τα φάρμακα εν μέρει βοηθούν, αλλά ταυτόχρονα αποπροσανατολίζουν τη θεραπεία, διότι δεν πρόκειται, όπως τονίζει ο ίδιος, για μια διαδικασία ανάρρωσης από κάποια ασθένεια, αλλά για μια νευροχημική ανισορροπία που πρέπει να αποκατασταθεί. Ένας ασθενής με ΔΕΠΥ, για να καταφέρει να την ξεπεράσει, πρέπει να καταλάβει τι του συμβαίνει, να ανακαλύψει τις ρίζες και τις αιτίες του προβλήματος και στη συνέχεια να ολοκληρωθεί, να καταφέρει δηλαδή να ευημερήσει σωματικά και ψυχικά. Και πώς θα γίνει αυτό; Μέσα από ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις και θετικές εμπειρίες που μπορούν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό τα κυκλώματα του εγκεφάλου, αφού η νευροπλαστικότητά του, η οποία συνεχίζεται σε όλη την πορεία της ζωής μας, είναι το γνώρισμα που τον βοηθά να δημιουργεί νέες συνάψεις και να αποκτά νέες συνήθειες, να προσαρμόζεται και να αλλάζει.
Κι εδώ έρχεται να "κουμπώσει" το δεύτερο θέμα που φιλοξενούμε αυτόν τον μήνα, για την υγεία του εγκεφάλου και τον κομβικό ρόλο που έχει η φροντίδα του στη γενικότερη ευεξία μας – πληροφορία που μέχρι σήμερα είχε υποβαθμιστεί ή ήταν άγνωστη σε πολλούς.Την ώρα λοιπόν που παρατηρούμε σημάδια "ψευδο-ΔΕΠΥ", όπως αναφέρει η Dr Sabine Donnai, ειδικός πάνω στη μακροζωία και την υγεία του εγκεφάλου, δηλαδή "πηδάμε συνεχώς από το ένα ερέθισμα στο άλλο και γινόμαστε εξαρτημένοι στη συνεχή διέγερση", ας πατήσουμε ένα pause και ας προσπαθήσουμε να φροντίσουμε το μυαλό μας. Με καλή διατροφή, επαρκή ύπνο, λιγότερο scrolling, δυνατές κοινωνικές επαφές και κυρίως με νέα ενδιαφέροντα και νέες συνήθειες. Οι καινούργιοι νευρώνες που θα προκύψουν θα το βοηθήσουν να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: να αλλάξει και να εξελιχθεί.
Μαρία Πατούχα
