Αν η Dr Sabine Donnai, μία από τις πιο αναγνωρισμένες φωνές διεθνώς στον χώρο της προληπτικής ιατρικής και της υγιούς μακροζωίας, μπορούσε να επιλέξει σε ποιο ζώο θα ήθελε να μοιάζει ο εγκέφαλός της, θα διάλεγε ένα τσιτάχ λίγο πριν επιτεθεί στο θήραμά του. "Είναι απόλυτα συγκεντρωμένο και ταυτόχρονα ήρεμο", δηλώνει από την κλινική της στο Λονδίνο, τη Viavi, την οποία ίδρυσε πριν από 17 χρόνια, πολύ πριν η μακροζωία γίνει mainstream ζητούμενο. Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότεροι από εμάς εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλό μας στο ακριβώς αντίθετο: να είναι αποσπασμένος και σε διαρκή εγρήγορση.
Διαβάστε Επίσης
"Βλέπουμε εγκεφάλους σε κατάσταση υπερ-επιφυλακής όλη την ώρα", εξηγεί η Donnai, η οποία διαπιστώνει ότι ολοένα και περισσότερες γυναίκες κλείνουν ραντεβού για το Viavi Cortex 360, μια τετράωρη αξιολόγηση που περιλαμβάνει μαγνητική τομογραφία και εξειδικευμένες αιματολογικές εξετάσεις για την υγεία του εγκεφάλου. "Οι εγκέφαλοι καταλήγουν σε αυτό που αποκαλώ "ψευδο-ΔΕΠΥ”: πηδάμε συνεχώς από το ένα ερέθισμα στο άλλο και γινόμαστε εξαρτημένοι στη συνεχή διέγερση".
Σύμφωνα με την ίδια, δεν είναι μόνο οι ψηφιακές μας συνήθειες που μας επηρεάζουν. Οι τοξίνες, ο κακός ύπνος και η διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη αλλάζουν κυριολεκτικά τον εγκέφαλο. "Αν συγκρίνουμε "εγκεφαλικούς χάρτες” πριν από 17 χρόνια με τους σημερινούς, αυτοί φαίνονται τελείως διαφορετικοί".
Η ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΤΟΥ "BRAIN ROT"
Από τότε που ο όρος "brain rot" (η νοητική κόπωση και η διάσπαση προσοχής που συνδέονται με την υπερκατανάλωση ψηφιακού περιεχομένου) ανακηρύχθηκε λέξη της χρονιάς από το Oxford Dictionary το 2024, πολλοί βρήκαν έναν όρο να περιγράψουν την αίσθηση διάσπασης προσοχής και δυσκολίας συγκέντρωσης που συνδέεται με την υπερβολική έκθεση σε οθόνες και την κατανάλωση "εύκολης" online πληροφορίας. Παράλληλα, η γνωστική έκπτωση εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα σε νεότερες ηλικίες και την ίδια στιγμή τα περιστατικά Alzheimer αυξάνονται δραματικά. Στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί πλέον την κυριότερη αιτία θανάτου, ενώ παγκοσμίως η συχνότητα της άνοιας σε άτομα κάτω των 65 ετών αυξήθηκε κατά 211% μεταξύ 1990 και 2021. Αυτό που αξίζει να σημειώσουμε είναι ότι οι γυναίκες έχουν γενετικά μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν γνωστική έκπτωση, αλλά είναι επίσης πιο ευαίσθητες στις αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλό τους κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Οι ορμονικές μεταβολές, η εγκυμοσύνη, η λοχεία και αργότερα η εμμηνόπαυση συνδέονται συχνά με περιόδους "brain rot", που επηρεάζουν τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την αίσθηση πνευματικής διαύγειας.
Όπως εξηγεί η Donnai, αυτή η φαινομενική επιβράδυνση δεν είναι πάντα αρνητική. Σε μια κουλτούρα που εξυμνεί τη διαρκή παραγωγικότητα, η ξεκούραση αποτελεί συχνά το στοιχείο που λείπει περισσότερο. Η "ηρεμία για τον εγκέφαλο" είναι κάτι που χρειάζονται ακόμη και άνθρωποι που ακολουθούν κατά γράμμα κάθε άλλη συμβουλή ευεξίας.
ΤΟ "ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΟΡΓΑΝΟ"
Καθώς αυτή τη στιγμή η μακροζωία κυριαρχεί στον χώρο του wellness, η συζήτηση γύρω από την υγεία του εγκεφάλου γίνεται όλο και πιο έντονη. Όταν η Donnai ίδρυσε τη Viavi, χαρακτήριζε τον εγκέφαλο "το ξεχασμένο όργανο", επειδή οι περισσότερες προληπτικές εξετάσεις υγείας δεν περιλάμβαναν καν αξιολόγηση εγκεφαλικής λειτουργίας. "Αν υπάρχει ένα όργανο που θέλω να διατηρήσω υγιές όσο μεγαλώνω, αυτό είναι ο εγκέφαλός μου. Τι νόημα έχει να αποφύγω ένα έμφραγμα αν καταλήξω με άνοια;", λέει χαρακτηριστικά. Ο εγκέφαλος, άλλωστε, διαθέτει μια εντυπωσιακή ικανότητα προσαρμογής. Η νευροπλαστικότητα (η δυνατότητά του να δημιουργεί νέες συνδέσεις και να αναδιοργανώνεται) παραμένει ενεργή σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι ποτέ αργά για να επενδύσουμε στην υγεία του.
Τα καλά νέα είναι ότι η προστασία του εγκεφάλου είναι πιο απλή απ’ όσο φαντάζονται πολλοί. Μια πρόσφατη εικοσαετής μελέτη έδειξε ότι μια σχετικά μέτρια ποσότητα ηλεκτρονικών ασκήσεων που βελτιώνουν την ταχύτητα και την ακρίβεια με την οποία επεξεργαζόμαστε οπτικές πληροφορίες μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο διάγνωσης άνοιας κατά 25%. Για τη νευροεπιστήμονα Nicole Vignola, συγγραφέα των βιβλίων Rewire, Άλλαξε το Μυαλό σου, Άλλαξε τη Ζωή σου (εκδ. Ψυχογιός) και Mental Currency: The Science and Art of Mastering your Attention (Νοητικό Νόμισμα: Η Επιστήμη και η Τέχνη του να Ελέγχεις την Προσοχή σου, εκδ. Hay House), το σημαντικότερο είναι να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι η υγεία του εγκεφάλου απαιτεί περίπλοκες ρουτίνες και ακραίο biohacking. Η μέθοδός της, MCM (Mental Currency Method), βασίζεται σε τρεις απλές πρωινές συνήθειες: mute (περιορισμός του ψηφιακού θορύβου) create (διαμόρφωση της πρόθεσης της ημέρας μέσω της γραφής ή του διαλογισμού) και move (οποιοδήποτε είδος άσκησης). "Είναι σαν να ρυθμίζεις το GPS της ημέρας σου", αναφέρει η Vignola.
Η κίνηση είναι εξίσου σημαντική για τον εγκέφαλο όσο και για το σώμα. Ακόμη και δέκα λεπτά διατάσεων το πρωί μπορούν να αυξήσουν το BDNF (Εγκεφαλικός Νευροτροφικός Παράγοντας), μια πρωτεΐνη που λειτουργεί σαν φυσικό "λίπασμα" για τον εγκέφαλο, ενισχύοντας τη δημιουργία νέων νευρωνικών συνδέσεων. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες μιλούν όλο και περισσότερο για τον άξονα μυών-εγκεφάλου, μια σύνδεση αντίστοιχη με τον γνωστό πλέον άξονα εντέρου-εγκεφάλου. Κατά τη διάρκεια της άσκησης, οι μύες απελευθερώνουν μυοκίνες, πρωτεΐνες που περνούν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και επηρεάζουν θετικά τη λειτουργία του εγκεφάλου. "Έχετε ποτέ σκεφτεί ότι αισθανόσασταν άσχημα, πήγατε για προπόνηση και επιστρέψατε νιώθοντας υπέροχα;", ρωτά η Vignola. "Αυτό σχετίζεται με την ιρισίνη, ένα μόριο που επιβραδύνει την αρνητική αυτοαναφορική σκέψη". Με άλλα λόγια, η άσκηση δεν αλλάζει μόνο το σώμα μας, αλλάζει και τον τρόπο που σκεφτόμαστε.
ΜΙΚΡΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ, ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΑΦΟΡΑ
Εκτός από την κίνηση και τον περιορισμό του χρόνου μπροστά στις οθόνες, σημαντικό ρόλο παίζουν και θρεπτικά συστατικά όπως το φυλλικό οξύ, που βρίσκεται στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα όσπρια, καθώς και το κολλαγόνο, το οποίο συναντάμε σε ζωμούς οστών ή ορισμένα θαλάσσια φυτά. Η Donnai προτείνει επίσης να βγάζουμε τον εγκέφαλο από τον αυτόματο πιλότο. Η ίδια βουρτσίζει τα δόντια της με το μη κυρίαρχο χέρι ενώ ισορροπεί στο ένα πόδι. "Μπορεί να ακούγεται αστείο, αλλά αναγκάζει τον εγκέφαλο να εργαστεί", λέει. Το ίδιο ισχύει για δραστηριότητες όπως η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, το juggling ή το πινγκ-πονγκ, που απαιτούν τον συντονισμό πολλαπλών λειτουργιών ταυτόχρονα.
Ιδιαίτερη σημασία δίνει και στη στοματική υγιεινή. "Ο κίνδυνος Alzheimer αυξάνεται σημαντικά όταν υπάρχει νόσος των ούλων, λόγω της χρόνιας φλεγμονής. Λέω πάντα: χρησιμοποιήστε οδοντικό νήμα για τον εγκέφαλό σας".
ΜΠΟΡΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΝΑ ΜΑΣ ΣΩΣΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ… ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ;
Στη μάχη κατά του brain rot επιστρατεύονται πλέον και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Το BeFreed δημιουργεί προσωποποιημένα mini podcasts με βάση τα ενδιαφέροντα του χρήστη, ώστε να αντικαταστήσει το ατέρμονο scrolling με ουσιαστικότερη μάθηση. Το Opal αναγνωρίζει πότε κάποιος έχει βυθιστεί σε μηχανική κατανάλωση περιεχομένου και τον ενθαρρύνει να κάνει ένα διάλειμμα. Το NeuroRest: Digital Balance, αγαπημένο της Gen Z, παρακολουθεί τον χρόνο οθόνης και προτείνει συνειδητές στιγμές αποσύνδεσης.
Όπως τα τελευταία χρόνια πολλοί αναζητούν τη "βιολογική ηλικία" του σώματός τους μέσω προηγμένων εξετάσεων, έτσι και οι νέες τεχνολογίες υπόσχονται πλέον να αποκαλύψουν την ηλικία του εγκεφάλου. Και δεδομένου ότι οι αλλαγές που σχετίζονται με τη γνωστική έκπτωση μπορούν να ξεκινήσουν δέκα έως δεκαπέντε χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα, η πρόληψη ίσως είναι το σημαντικότερο εργαλείο που διαθέτουμε.
Ο εγκέφαλος, υπενθυμίζει η Donnai, είναι σχεδιασμένος για να επιβιώνει και να προσαρμόζεται. Το ζητούμενο δεν είναι η τελειότητα ούτε η εμμονή με την αυτοβελτίωση. Είναι να του προσφέρουμε τις κατάλληλες συνθήκες για να κάνει αυτό που γνωρίζει ήδη: να εξελίσσεται.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη επένδυση στη μακροζωία να μην αφορά το σώμα μας, αλλά τον τρόπο που σκεφτόμαστε, θυμόμαστε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Διαβάστε Επίσης
