Πριν από περίπου ένα χρόνο, ο Γάλλος οικονομολόγος Γκαμπριέλ Ζουκμάν έβαλε "φωτιά" στη γαλλική πολιτική σκηνή: προώθησε προς ψήφιση στη Βουλή πρόταση για επιβολή ετήσιου φόρου εισοδήματος 2% σε όλα τα νοικοκυριά με περιουσία άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ. Στόχος; Να χτυπηθεί η φορολογική ανισότητα και να μπει φρέσκο χρήμα στα δημόσια ταμεία, το οποίο υπολόγιζε γύρω στα 20 δισ. ευρώ τον χρόνο. Στις δημοσκοπήσεις, το 60% των Γάλλων στήριζε την ιδέα του. Εκείνος αποθεώθηκε από αριστερά και σοσιαλιστές, ενώ κεντρώοι, δεξιοί και ακροδεξιοί τον λοιδόρησαν. Η Μαρίν Λε Πεν τον αποκάλεσε κομμουνιστή – θυμίζει τον Τραμπ που είχε χαρακτηρίσει αναλόγως τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης, επειδή τόλμησε να ασχοληθεί με το στεγαστικό. Η πρόταση πέρασε από τη Βουλή τον Φεβρουάριο του 2025, αλλά λίγο αργότερα απορρίφθηκε από την συντηρητική Γερουσία.
Ωστόσο, όλο και περισσότεροι Γάλλοι άρχισαν να αναρωτιούνται: γιατί οι υπερπλούσιοι να έχουν φορολογική ασυλία, όταν όλοι οι υπόλοιποι πληρώνουν βαρύτατους φόρους; Αυτό το ερώτημα απευθύνει ο Ζουκμάν και στους Έλληνες στον πρόλογο του βιβλίου του Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, όμως εμείς μπορούμε να τους σταματήσουμε (εκδ. Πόλις). Όπως γράφει χαρακτηριστικά, "η Ελλάδα πρέπει να βάλει έναν ελάχιστο φόρο στους πλούσιους, όχι μόνο για λόγους δικαιοσύνης – αφού όταν δεν πληρώνουν εκείνοι, το πληρώνουν οι υπόλοιποι μέσω περικοπών σε παιδεία, υγεία και υποδομές – αλλά και για λόγους δημοκρατίας. Όσο εκείνοι συσσωρεύουν αφορολόγητο πλούτο, τόσο μεγαλώνει η δύναμή τους να στρεβλώνουν αγορές, να επηρεάζουν ιδεολογίες και να καθορίζουν πολιτικές αποφάσεις".
Το 2024, με πρωτοβουλία της Βραζιλίας, ο Ζουκμάν παρουσίασε την πρόταση για παγκόσμιο φόρο εισοδήματος 2% στη σύνοδο της G20. Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Φορολογίας* υπολόγισε ότι ένας τέτοιος φόρος θα απέφερε παγκοσμίως 300 με 380 δισ. δολάρια τον χρόνο – και μόνο στην Ευρώπη περίπου 67 δισ.
Ο Ζουκμάν δεν είναι ένας οποιοσδήποτε ακαδημαϊκός. Είναι καθηγητής Οικονομικών στην École Normale Supérieure, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Φορολογίας, ερευνητής και καθηγητής στο Μπέρκλεϊ, από τους κορυφαίους παγκοσμίως σε θέματα φορολογικών παραδείσων και πλούτου. Επί δεκαπέντε χρόνια χαρτογραφούσε τις μεγάλες περιουσίες – ψάχνοντας αρχεία ελβετικών τραπεζών, ισοζύγια πληρωμών, μεθόδους που χρησιμοποιούνται για να κρύβονται χρήματα. Μέντοράς του, ο οικονομολόγος Τομά Πικετί, που πρώτος μίλησε για φόρο εισοδήματος των πλουσίων στο βιβλίο του Το Κεφάλαιο στον 21ο αιώνα (εκδ. Πόλις).
Ο Ζουκμάν στο βιβλίο του εξηγεί πώς γίνεται η φοροαποφυγή, με το παράδειγμα της Γαλλίας: "Αν όλοι οι Γάλλοι δισεκατομμυριούχοι μετεγκαθίσταντο αύριο στις Νήσους Κέιμαν, η απώλεια των δημοσίων εσόδων θα ήταν μόλις 0,03%, επειδή το εισόδημά τους περνά μέσα από εταιρείες συμμετοχών. Τι είναι αυτές; Εταιρείες που δεν παράγουν τίποτα, αλλά απλώς κατέχουν μετοχές άλλων επιχειρήσεων, ακίνητα, πατέντες. Στη Γαλλία, τέτοιες εταιρείες πληρώνουν σχεδόν μηδενικό φόρο για τα κέρδη τους, κι όμως τα χρήματα αυτά είναι πραγματικά – μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επενδύσεις, αγορά εφημερίδων, φιλανθρωπίες, οτιδήποτε. Το ίδιο γίνεται και στην Ελλάδα, απλώς δεν υπάρχει ακόμη μελέτη που να το αποτυπώνει με ακρίβεια. Σε όλη την ΕΕ, η Οδηγία για μητρικές-θυγατρικές οδηγεί σε ουσιαστικό αφορολόγητο των μερισμάτων που περνούν από τέτοιες εταιρείες".
Για να εφαρμοστεί ένας παγκόσμιος φόρος-"κατώφλι", όπως τον αποκαλεί ο Γάλλος οικονομολόγος, χρειάζονται τρία πράγματα: πολιτική βούληση, διαφάνεια (υποχρεωτική δήλωση περιουσίας και ανταλλαγή δεδομένων) και συνεργασία σε διεθνές επίπεδο (π.χ. G20). Χρειάζεται επίσης κι ένα Plan B: αν η χώρα του υπερπλούσιου δεν εισπράξει το 2%, να το εισπράττει μια άλλη όπου αυτός έχει επενδύσεις. Άλλωστε, το σύστημα ανταλλαγής δεδομένων CRS λειτουργεί ήδη σε πάνω από 100 χώρες. Επίσης, 145 χώρες έχουν συμφωνήσει σε ελάχιστο φόρο 15% στις πολυεθνικές. Το επόμενο βήμα – για φόρο φυσικών προσώπων 2% – είναι πιο εύκολο από ό,τι δείχνει. Όμως οι περισσότερες χώρες αντιστέκονται, φοβούμενες ότι θα χάσουν τους πλούσιους επενδυτές. Είπαμε, είναι θέμα πολιτικής βούλησης.
Το 2019, ο Ζουκμάν μαζί με τον συνάδελφό του Εμανουέλ Σαέζ εκδώσανε το βιβλίο Ο θρίαμβος της αδικίας (εκδ. Πόλις), όπου κατέγραψαν τις πρακτικές φοροαποφυγής των Αμερικανών δισεκατομμυριούχων. Οι Ζουκμάν και Σαέζ εδώ και χρόνια συνεργάζονται με την Κοινωνία των Πολιτών στην Καλιφόρνια, προσπαθώντας να φορολογήσουν τους 200 δισεκατομμυριούχους της Σίλικον Βάλεϊ – Ζούκερμπεργκ, Τίελ και λοιπούς.
Πριν από έναν χρόνο, ο Τραμπ, με τον νόμο One Big Beautiful Bill Act, έκοψε δραστικά το Medicaid, το ομοσπονδιακό πρόγραμμα υγειονομικής ασφάλισης των μη προνομιούχων Αμερικανών. Για να αντισταθμιστεί αυτό, το συνδικάτο SEIU-UHW** οργάνωσε δημοψήφισμα για έκτακτο φόρο 5% στους δισεκατομμυριούχους της περιοχής. Οι πλούσιοι ξόδεψαν εκατοντάδες εκατομμύρια για να το μπλοκάρουν, αλλά απέτυχαν. Στις 18 Ιουνίου, η πρόταση συγκέντρωσε τις απαραίτητες υπογραφές. Έτσι, στις 3 Νοεμβρίου, οι πολίτες της Καλιφόρνιας θα αποφασίσουν αν θα φορολογηθούν με 5% αυτοί οι 200 μεγιστάνες, κάτι που θα αποφέρει 100 δισ. δολάρια.
Όπως έγραψε πριν λίγες μέρες στο Facebook ο Ζουκμάν, "μεταξύ 2023 και 2025, η περιουσία των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε κατά 144%. Σήμερα, διαθέτουν 2,3 τρισεκατομμύρια δολάρια, το μισό ΑΕΠ της Καλιφόρνιας και περίπου το 10% του ΑΕΠ των ΗΠΑ. Κι όμως, πληρώνουν μόλις το 0,07% της περιουσίας τους σε φόρους – δηλαδή το 0,2% των συνολικών φορολογικών εσόδων της πολιτείας. Είναι άδικο και αντιδημοκρατικό, γιατί με ακραίο πλούτο αποκτούν και ακραία εξουσία: μπορούν μέχρι και να εξαγοράζουν εκλογές. Αν το δημοψήφισμα περάσει, πιθανότατα θα ακολουθήσουν και άλλες πολιτείες: Νέα Υόρκη, Ουάσιγκτον, Μασαχουσέτη... Ελπίζω ότι κάποια στιγμή όλο αυτό θα οδηγήσει σε ετήσιο ομοσπονδιακό φόρο πλούτου", καταλήγει. Ο Ζουκμάν ελπίζει και "όποιος ελπίζει υπολογίζει στο απρόβλεπτο, σε δυνατότητες που έρχονται σε σύγκρουση με όλες τις πιθανότητες"***.
Φλώρα Τζημάκα
Στην κεντρική φωτογραφία ο Γκαμπριέλ Ζουκμάν
* ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ÉCOLE D'ÉCONOMIE DE PARIS.
** SERVICE EMPLOYEES INTERNATIONAL UNION-UNITED HEALTHCARE WORKERS WEST: ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΣΥΝΔΙΚΑΤΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΙΦΟΡΝΙΑ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΩΝ. ΕΚΠΡΟΣΩΠΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΑΠΟ 120.000 ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ, ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΣ.
*** ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΠΙΔΑΣ, ΜΠΙΟΥΝΓΚ-ΤΣΟΥΛ ΧΑΝ, ΕΚΔ. OPERA,
