Είσαι στο γραφείο και ένα μήνυμα έρχεται στο κινητό. Η φίλη σου πρέπει να ακυρώσει τα αποψινά σας σχέδια. Το μήνυμα είναι κοφτό. Τι συνέβη; Μήπως είπες κάτι που την πείραξε; Μήπως έχει θυμώσει μαζί σου; To βράδυ στο σπίτι ο σύντροφός σου είναι απόμακρος. Αναρωτιέσαι τι μπορεί να έγινε. Μήπως τον ενόχλησε κάτι που έκανες; Μήπως έχει θυμώσει μαζί σου;
Αυτό το γνώριμο αίσθημα ενοχής και αυτοκατηγορίας που βιώνουν οι άνθρωποι που ταλαιπωρούνται από το λεγόμενο "σύνδρομο" του people pleaser, εκείνου δηλαδή που θέλει να τους ευχαριστεί όλους, φίλους, συντρόφους, συναδέλφους ή γονείς σε μεγάλες κρίσεις αλλά και σε μικρές καθημερινές στιγμές, έρχεται να αποκωδικοποιήσει το New York Times best-seller βιβλίο της ψυχολόγου-ψυχοθεραπεύτριας Meg Josephson Έχεις θυμώσει μαζί μου; | Σταμάτα να εστιάζεις σε ό,τι πιστεύουν οι άλλοι και άρχισε να ζεις για σένα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
Διαβάστε Επίσης
Η ίδια ερώτηση απασχολούσε και την ίδια τη συγγραφέα. Ήταν το πρώτο πράγμα που ρώτησε στην πρώτη συνεδρία ψυχοθεραπείας της, αλλά και το πρώτο πράγμα που τη ρώτησε μια θεραπευόμενή της, όταν χρόνια αργότερα θα βρισκόταν εκείνη στη θέση του ψυχοθεραπευτή. "Γιατί νομίζω πάντα ότι οι άλλοι είναι θυμωμένοι μαζί μου;".
Εκείνη τη μέρα η Josephson αποφάσισε να ανεβάσει ένα βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο οποίο έλεγε: "Δεν έχετε κανένα πρόβλημα. Είστε μια χαρά. Κανένας δεν είναι θυμωμένος μαζί σας. Το μυαλό σας σάς λέει ψέματα γιατί φοβάται. Εσείς οι ίδιοι ενδόμυχα φοβάστε ότι είστε ένα κακό άτομο και είναι ζήτημα χρόνου προτού το ανακαλύψουν όλοι, αλλά στην πραγματικότητα είστε ασφαλείς".
Το βίντεο έγινε viral και σύντομα ακολούθησαν και άλλα εξασφαλίζοντας στην Josephson ένα μεγάλο following. Το ζήτημα απασχολούσε πολλούς. Οι άνθρωποι που ταυτίζονταν και είχαν αυτή τη διαρκή ανησυχία ήταν αμέτρητοι. Τότε η Josephson σκέφτηκε ότι ήταν καλή ιδέα να γράψει ένα βιβλίο για το θέμα.
ΟΛΟΙ ΚΡΥΒΟΥΜΕ ΕΝΑΝ ΜΕΣΑ ΜΑΣ
Από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα του, το βιβλίο Έχεις θυμώσει μαζί μου; το διατρέχουν περιστατικά από τη ζωή της Josephson αλλά και ιστορίες θεραπευόμενών της. Σε αυτό επιχειρεί να εξηγήσει τι είναι αυτό που κάνει κάποιους ανθρώπους να θέλουν διαρκώς να γίνονται people pleasers, αρεστοί, δηλαδή και να κρατάνε τους πάντες ευχαριστημένους.
Η απάντηση βρίσκεται στη νευροφυσιολογία μας και στις τέσσερις αντιδράσεις του νευρικού μας συστήματος απέναντι στον κίνδυνο: την πάλη, τη φυγή, το πάγωμα και την υποταγή. Στην πάλη αντιμετωπίζεις τον εχθρό. Στη φυγή τρέχεις μακριά όταν οι πιθανότητες μιας επιτυχούς αναμέτρησης είναι εις βάρος σου. Το πάγωμα ενεργοποιείται όταν δεν μπορείς ούτε να παλέψεις, ούτε να απομακρυνθείς. Η τέταρτη και λιγότερο γνωστή αντίδραση, η υποταγή, μπαίνει μπροστά όταν χρειάζεται να γίνεις ελκυστικός σε αυτό που σε απειλεί.
Η στάση υποταγής αναπτύχθηκε για να μας προστατεύσει. Όταν βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον όπου η σύγκρουση μπορεί να εγκυμονεί κίνδυνο ή όταν εξαρτιόμαστε από κάποιον που έχει περισσότερη δύναμη από εμάς, η ικανότητα να "διαβάζουμε" τις διαθέσεις του μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός επιβίωσης. Σε ανταγωνιστικά εργασιακά περιβάλλοντα ή σε καταστάσεις όπου απαιτείται διπλωματία, η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τις ανάγκες και τις αντιδράσεις των άλλων μπορεί να μας σώσει σε δύσκολες καταστάσεις.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη Meg Josephson, δεν είναι η ίδια η στάση υποταγής αλλά όταν αυτή είναι η μοναδική στρατηγική που γνωρίζουμε. Όταν η προσαρμογή γίνεται μόνιμος τρόπος ύπαρξης και οι ανάγκες και οι επιθυμίες μας μπαίνουν διαρκώς σε δεύτερη μοίρα, τότε η προστατευτική αυτή αντίδραση αρχίζει να λειτουργεί εις βάρος μας.
ΠΟΙΟΙ ΕΠΙΛΕΓΟΥΝ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΥΠΟΤΑΓΗΣ
Όσοι υιοθετούν τη στάση υποταγής και βάζουν σε προτεραιότητα το να ευχαριστούν τους άλλους συχνά είναι άτομα που μεγάλωσαν σε οικογένειες με εντάσεις. Αυτό προκύπτει από τα ευρήματα των ερευνών του ψυχοθεραπευτή Pete Walker όπως τα αναλύει στο βιβλίο του Complex PTSD: From surviving to thriving (εκδ. Creating Space) αλλά και από την κλινική εμπειρία ψυχοθεραπευτών και της ίδιας της Josephson. Τα άτομα αυτά σαν παιδιά χρειαζόταν να παρατηρούν τη διάθεση των γονιών τους για να αποφεύγουν τους καβγάδες και να παραμένουν ασφαλή. Είναι αυτοί που θα κάνουν το ίδιο αργότερα στη ζωή τους με τους συντρόφους τους, τους φίλους ή τους συναδέλφους τους.
"ΤΟ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΔΙΝΟΜΑΣΤΕ ΚΑΙ ΝΑ ΑΚΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΕΡΙΕΡΓΗ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΣΤΗ ΦΩΝΗ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΕΣΑ ΜΑΣ, ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΠΙΕΣΗ Ή ΠΡΟΣΔΟΚΙΑ"
Άλλωστε οι σύγχρονες ανταγωνιστικές κοινωνίες επιβραβεύουν την υποταγή. Όλοι από πολύ νωρίς μαθαίνουμε ότι το να λέμε ανοιχτά τη γνώμη μας μπορεί να μας βάλει σε μπελάδες. Ότι η επαγγελματική ανέλιξη χρειάζεται διπλωματία. Ότι οι άνθρωποι που εκφράζουν τη γνώμη τους με θάρρος μπορεί να χάσουν συμμάχους και να δημιουργήσουν εχθρούς. Ότι η επιβίωση απαιτεί υποχώρηση, συγκατάβαση και προσαρμογή. Όπως αναφέρει η Josephson στο βιβλίο της, "παίρνουμε προαγωγές επειδή ευχαριστούμε τους άλλους. Μας περιγράφουν σαν ανιδιοτελείς όταν παραμελούμε τον εαυτό μας".
"Πρωταθλήτριες" σε αυτή την εκπαίδευση συγκατάβασης, προσαρμογής και υποταγής είναι οι γυναίκες. Από την κλασική μελέτη των Alice H. Eagly & Chrvala της δεκαετίας του ‘80 μέχρι πολλές ακόμη σύγχρονες έρευνες προσωπικότητας, προκύπτει ότι οι γυναίκες εμφανίζουν μεγαλύτερη τάση συμμόρφωσης και υψηλά ποσοστά ευγένειας και συνεργατικότητας.
Από μικρά, τα κορίτσια μαθαίνουν να είναι ευγενικά, προσαρμοστικά και να βάζουν σε προτεραιότητα τις ανάγκες των συντρόφων, των παιδιών και των γονιών τους έναντι των δικών τους. Μετά από αιώνες καταπίεσης σε πατριαρχικά συστήματα, η υποταγή ήταν για τις γυναίκες ο μόνος τρόπος επιβίωσης. "Σκεφτείτε ότι μόλις το 1974 επιτράπηκε στις γυναίκες στις ΗΠΑ να έχουν πιστωτική κάρτα στο όνομά τους. Πώς θα μπορούσαν να έχουν επιβιώσει στην κοινωνία χωρίς να υπόκεινται στην έγκριση των ανδρών; Οι γυναίκες ανατράφηκαν και κοινωνικοποιήθηκαν ώστε να υποτάσσονται", αναφέρει η Josephson στο βιβλίο.
Και αν το παράδειγμα που φέρνει η συγγραφέας μοιάζει να ανήκει στο μακρινό παρελθόν, οι έμφυλες διακρίσεις συνεχίζουν να ισχύουν σήμερα στους χώρους εργασίας, σε ανδροκρατούμενα περιβάλλοντα αλλά και μέσα στην οικογένεια όπου άνδρες και γυναίκες δεν έχουν ισότιμες σχέσεις και αγόρια και κορίτσια δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, με τη στάση υποταγής να εξακολουθεί να παραμένει ένας τρόπος επιβίωσης.
ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΜΕΝΟΙ
Όταν όμως μοναδική σου μέριμνα γίνεται το να ευχαριστείς τους άλλους, είναι αδύνατο να μπορέσεις να καλλιεργήσεις αυθεντικές διαπροσωπικές σχέσεις. Όταν δεν μπορείς να μιλήσεις με ειλικρίνεια και να συγκρουστείς, γιατί φοβάσαι την απόρριψη ή ακόμη και τη διάλυση της σχέσης, επιλέγεις την ανειλικρινή αρμονία αντί της βαθιάς αυθεντικής επαφής. Συνήθως είναι ο φόβος της εγκατάλειψης που κάνει τους ανθρώπους να μη μπορούν να αντέξουν τη σκέψη ότι οι σημαντικοί τους άλλοι θα σκεφτούν άσχημα για αυτούς ή θα δυσαρεστηθούν.
Για τη Josephson, το κλειδί εδώ είναι να καταλάβουν πως η σύγκρουση δεν σημαίνει απόρριψη. Ούτε έχει σχέση με το αν οι άλλοι τους αγαπούν. Συμβουλεύει μάλιστα να σκεφτούμε ότι το άβολο συναίσθημα που θα νιώθουμε όταν κάνουμε ειλικρινείς συζητήσεις είναι προσωρινό αλλά η δημιουργία αληθινών σχέσεων είναι μόνιμη. Μόλις ξεπεράσουμε αυτό το παροδικό αίσθημα δυσφορίας, θα βιώσουμε την ικανοποίηση του ότι παραμένουμε πιστοί στον εαυτό μας, με σχέσεις που βασίζονται στην ειλικρίνεια και τον αμοιβαίο σεβασμό.
Για τη Josephson η "καλοσύνη" που πηγάζει από την ανάγκη να ευχαριστούμε τους πάντες δεν αποτελεί πραγματική φροντίδα για τους άλλους, αλλά μια στρατηγική αναζήτησης αποδοχής. Αντίθετα, η αυθεντική συμπόνια περιλαμβάνει και τη φροντίδα του εαυτού μας, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα απογοητεύσουμε κάποιον ή θα βιώσουμε μια πρόσκαιρη δυσφορία. Για τον λόγο αυτό προτείνει να θέσουμε όρια που θα εκφράζονται με σαφήνεια, χωρίς απολογίες, και θα τηρούνται με συνέπεια.
Όταν ένας συνεργάτης ζητά να αναλάβετε επιπλέον καθήκοντα στη δουλειά ενώ το πρόγραμμά σας είναι γεμάτο, αν ένας φίλος ζητά συνεχώς τον χρόνο ή την ενέργειά σας χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις δικές σας ανάγκες, ο μόνος δρόμος είναι ευγενικά και με ευθύτητα να πείτε "όχι" ή φράσεις όπως "θα ήθελα να βοηθήσω, αλλά αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να αναλάβω κάτι επιπλέον", "σε νοιάζομαι, αλλά σήμερα δεν είναι καλή στιγμή". Αν έχετε συνηθίσει να είστε το άτομο που είναι πάντα διαθέσιμο, όταν αυτό το μοτίβο αλλάξει θα νιώσετε άσχημα.
H Josephson τονίζει πως δεν πρέπει να το πάρετε σαν ένδειξη ότι κάνετε λάθος. Αντίθετα, είναι σημάδι ότι είστε στο σωστό δρόμο αφού εγκαταλείπετε ένα παλιό μοτίβο επιβίωσης και χτίζετε έναν νέο υγιή τρόπο σύνδεσης με τους άλλους. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: "Θα προτιμούσατε να αντέξετε τη βραχυπρόθεσμη δυσφορία του να θέσετε ένα όριο ή τη μακροπρόθεσμη πικρία που θα καίει μέσα σας, επειδή καταπνίγετε τις ανάγκες σας;".
ΤΑ 3Ps ΚΑΙ Η ΣΙΓΑΣΗ ΤΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΡΙΤΗ
Μία από τις μεθόδους που προτείνει η Josephson για να σπάσουμε τα δυσλειτουργικά μοτίβα είναι εμπνευσμένη από τον βουδισμό και είναι η αρχή των 3Ps: nothing is personal, nothing is permanent, nothing is perfect (τίποτα δεν είναι προσωπικό, τίποτα δεν είναι μόνιμο, τίποτα δεν είναι τέλειο).
Τίποτα δεν είναι προσωπικό: Τα άτομα με στάση υποταγής τείνουν να υπερτιμούν το μερίδιο της ευθύνης που τους αναλογεί. Επιπλέον, συχνά νιώθουν ότι οι άλλοι τους παρατηρούν και τους κρίνουν χωρίς να συμβαίνει κάτι τέτοιο. Η Josephson μάς προτρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι, παρόλο που δεν μπορούμε να ελέγξουμε το πώς μας βλέπουν οι άλλοι, μπορούμε να ελέγξουμε πόσο χώρο επιτρέπουμε να καταλάβουν μέσα μας οι απόψεις τους. Μας παροτρύνει να πάψουμε να αναρωτιόμαστε αν αρέσουμε στους άλλους και να αναρωτηθούμε επιτέλους αν μας αρέσουν εκείνοι.
Τίποτα δεν είναι μόνιμο: Βοηθάει να θυμόμαστε πως κάθε συναίσθημα, θετικό ή αρνητικό, είναι παροδικό. Αυτή η συνειδητοποίηση καλλιεργεί αντοχή στις δυσκολίες αλλά και βαθύτερη εκτίμηση των όμορφων στιγμών. Μας βοηθά να αποδεχόμαστε τη ζωή όπως είναι, χωρίς διαρκή ανησυχία για όσα δεν ελέγχουμε.
Τίποτα δεν είναι τέλειο: Η τελειομανία συχνά πηγάζει από τον φόβο της απόρριψης. Το να θέλουμε συνέχεια να έχουμε τον έλεγχο και να αποφεύγουμε τα λάθη δημιουργεί μόνο μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, ενώ στην πραγματικότητα μας εγκλωβίζει. Η αποδοχή της ατέλειας σημαίνει να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μαθαίνει και να προχωρά χωρίς να χρειάζεται διαρκώς να αποδεικνύει την αξία του.
QUICK FIXES ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ
Όταν παίρνει το τιμόνι η στάση υποταγής, ο νους και η λογική δεν μπορούν να μας βοηθήσουν. Γι’ αυτό και η Josephson μάς καλεί να βάλουμε σε εφαρμογή πρακτικές που έχουν άμεση επίδραση στο σώμα.
Εισπνοή-εκπνοή: H σωστή διαφραγματική αναπνοή είναι ο πιο γρήγορος και αποτελεσματικός τρόπος για να χαλαρώσουμε και να νιώσουμε ασφαλείς. Όταν ζούμε σε κατάσταση επιβίωσης, η αναπνοή μας είναι κοφτή, σημαίνοντας συναγερμό σε όλο το σώμα. Τις δύο τελευταίες δεκαετίες η έρευνα έδειξε ότι η πλήρης και βαθιά διαφραγματική αναπνοή φέρνει το σώμα σε μια κατάσταση ηρεμίας και χαλάρωσης.
Επιβράδυνση: Ζούμε σε ρυθμούς που μας κάνουν να νιώθουμε ότι όλα είναι επείγοντα, ακόμη κι όταν δεν είναι. Στην πράξη, δεν προχωράμε πιο γρήγορα όταν βιαζόμαστε. Προχωράμε πιο σωστά όταν ηρεμούμε. Πρέπει πρώτα να επιβραδύνουμε, για να μπορέσουμε πραγματικά να επιταχύνουμε.
Ολοκληρώνοντας το βιβλίο της, η Josephson φωτίζει τους δρόμους που θα μας οδηγήσουν στο να ανακαλύψουμε τις αληθινές επιθυμίες μας. Όταν κάθε στιγμή γεμίζει με ειδοποιήσεις, podcasts ή ατελείωτο scrolling, δεν αφήνουμε χώρο στις πραγματικές μας σκέψεις να εμφανιστούν. Όταν μπορέσουμε τελικά να ακούσουμε τον εαυτό μας, θα αρχίσουμε να εμπιστευόμαστε περισσότερο τις επιλογές και τις αποφάσεις μας.
Μια κατάδυση στο παρελθόν, σε αυτά που θέλαμε, στο τι ονειρευόμασταν και στο τι μας απορροφούσε όταν ήμασταν παιδιά μπορεί να είναι πολύ διαφωτιστική για την πορεία μας προς τον αληθινό μας εαυτό. Όπως αναφέρει η Josephson, αυτός είναι ένας τρόπος να ξανασυναντηθούμε με κομμάτια της προσωπικότητάς μας που δεν εξαφανίστηκαν ποτέ ή απλώς καλύφθηκαν από χρόνια προσαρμογής και επιβίωσης. "Το να επιστρέφουμε στον εαυτό μας σημαίνει να παραδινόμαστε και να ακούμε την περίεργη και θαυμαστή φωνή που υπάρχει μέσα μας, χωρίς καμία πίεση ή προσδοκία".
Όταν καταλάβουμε ποιοι αληθινά είμαστε, θα πάψουμε να ορίζουμε την αξία μας μέσα από τα συναισθήματα και τις προσδοκίες των άλλων. Άλλωστε, για τη Josephson, η θεραπεία δεν είναι η μεταμόρφωση σε έναν καινούργιο άνθρωπο. Είναι η σταδιακή επιστροφή σε εκείνον που υπήρχε προτού μάθει ότι για να αγαπηθεί πρέπει πρώτα να προσαρμοστεί.
Διαβάστε Επίσης
