Πώς είναι να ανεβαίνετε κάθε μέρα σε αυτή τη σκηνή γνωρίζοντας ότι πρόκειται να ερμηνεύσετε έναν τόσο φορτισμένο μονόλογο για τη δημοκρατία σε μια εξίσου φορτισμένη πολιτικά εποχή όπως η σημερινή; Αυτό που συμβαίνει με αυτόν το μονόλογο δεν το έχω ξαναζήσει. Όταν φτάνει η στιγμή της "συνέλευσης" στο έργο, του πλαισίου δηλαδή μέσα στο οποίο εκφέρεται ο μονόλογος, δεν νιώθω ότι βρίσκομαι σε θεατρική σκηνή, αλλά σε μια πραγματική συνέλευση της γειτονιάς. Αισθάνομαι περισσότερο ο εαυτός μου που απευθύνεται στους ανθρώπους του. Εκείνη την ώρα ξεχνάω κάθε σκηνική ή θεατρική σύμβαση. Μιλάω στον κόσμο και λέω πράγματα που τα πιστεύω 100%.
Σκεφτήκατε ποτέ ότι αυτή η ταύτιση ίσως να έχει μια επικίνδυνη δυναμική; Ότι ενδέχεται να σας οδηγήσει σε μονοπάτια διδακτισμού ή σε κάτι που δεν θα μπορείτε να ελέγξετε; Όχι, γιατί είχα πάρα πολύ καθαρή καθοδήγηση από τον σκηνοθέτη μας τον Thomas Ostermeier. Νιώθω ασφάλεια σε αυτό που κάνω. Το να δουλεύεις με αυτόν το σπουδαίο σκηνοθέτη είναι μεγάλη υπόθεση και ο ίδιος είναι ιδιαίτερα ευχαριστημένος με τον τρόπο που διαχειρίζομαι τον λόγο, με το πώς αντέδρασα και συνεχίζω να αντιδρώ. Εμένα αυτό μου αρκεί. Από εκεί και πέρα δεν με απασχολεί ιδιαίτερα τι θα πει ο καθένας. Αυτό που παρατηρώ είναι ότι το κείμενο ως κείμενο σε κάποιους φαίνεται έντονο, "δικηγορικό" με έναν τρόπο. Αισθάνομαι ότι αυτό συμβαίνει συνήθως σε ανθρώπους που στο θέατρο θέλουν να κάθονται στην καρεκλίτσα τους, να σβήνουν τα φώτα και να παρακολουθούν μια ιστοριούλα την οποία θα ξεχάσουν όταν βγουν από την αίθουσα. Πρόκειται, νομίζω, για μια αστική αντιμετώπιση του θεάτρου. Αυτό που κάνει ο Ostermeier σε αυτή την παράσταση είναι ότι σε ξεκουνάει, σου λέει ότι δεν είσαι απλώς θεατής. Είσαι κομμάτι αυτής της ιστορίας.
Ο ήρωάς σας έρχεται αντιμέτωπος με αυτή τη γνώση, ότι είναι δηλαδή κομμάτι της ιστορίας, ριζοσπαστικοποιείται. Εσείς πώς επικοινωνείτε με την έννοια της ριζοσπαστικοποίησης, έχετε νιώσει να έλκεστε από αυτή; Ο ήρωάς μου είναι γιατρός σε μια επαρχιακή λουτρόπολη στην οποία δήμαρχος είναι ο αδερφός του. Είναι προοδευτικός, έχει μια μπάντα, μόλις έγινε πατέρας και ονειρεύεται μια πιο ανοιχτή, διευρυμένη οικογένεια στην οποία συμπεριλαμβάνει τους φίλους τους. Δεν είναι όμως ούτε αντιεξουσιαστής ούτε αντισυστημικός από την αρχή. Ανακαλύπτει μια μόλυνση στο νερό, προσπαθεί να τη γνωστοποιήσει και βρίσκει απέναντί του την άρχουσα τάξη και κυρίως τον αδερφό του. Αυτό τον λυγίζει. Πέρα από την ίδια την ιστορία, έχω πολλά κοινά με τον χαρακτήρα. Η δική μου ριζοσπαστικοποίηση, όμως, απλώθηκε στα χρόνια. Ο ήρωάς μου αναγκάζεται να δράσει εξαιτίας των γεγονότων, δεν ξεκινάει ως επαναστατημένος. Οδηγείται εκεί. Ένας νοήμων άνθρωπος που έχει μεγαλώσει στην Ελλάδα της δικής μου γενιάς, όσο περνούν τα χρόνια, ριζοσπαστικοποιείται. Ολοκληρώσαμε το σχολείο το 2007, ζήσαμε μια σκληρή κρίση και από τότε δεν σταμάτησαν να ακολουθούν κι άλλες. Εγώ προσωπικά τελείωσα τη δραματική σχολή το 2011, σε ένα κατακερματισμένο τοπίο. Όλοι μας από αυτή τη γενιά κάναμε τα πρώτα μας βήματα σε μια Ελλάδα που έχανε σχεδόν τα πάντα. Είμαστε μια γενιά που πηγαίνει από κρίση σε κρίση, ενώ βλέπουμε την άρχουσα τάξη να συσσωρεύει όλο και περισσότερα προνόμια. Όποιος το παρατηρεί αυτό, είτε ριζοσπαστικοποιείται είτε αδρανοποιείται.
Συμβαίνει και σήμερα ό,τι και στο έργο; Καλύπτονται τέτοιες "μολύνσεις" από τις εξουσίες; Η σύγχρονη κοινωνία φαίνεται να έχει χάσει την ηθική πυξίδα της: το ερώτημα είναι αν προτάσσουμε τον άνθρωπο ή το κέρδος. Και, δυστυχώς, η απάντηση που δίνουμε ως κοινωνία είναι το κέρδος. Διάβασα κάπου ότι θα μείνουμε στην ιστορία ως η κοινωνία που δεν έσωσε τον εαυτό της επειδή αυτό δεν ήταν οικονομικά συμφέρον. Αυτό είναι και το κεντρικό ζήτημα του έργου.
Σε αυτό το ερώτημα εμπλέκεται και η δημοκρατία. Συμφωνείτε ότι η ίδια η δημοκρατία —ως ιδέα και λειτουργία— δεν καταφέρνει να απλοποιήσει το ερώτημα; Αυτό είναι παγκόσμιο. Μέσα στην απόλυτη αποσταθεροποίηση που βιώνουμε, θέλουμε να ακουμπάμε σε κάποια "μαξιλαράκια" ασφάλειας: τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη, την οικογένεια. Είναι δομικά υλικά της κοινωνίας. Όσο κι αν αυτά καταρρέουν, έχουμε ανάγκη να μην τα πειράξουμε, γιατί αλλιώς δεν θα ξέρουμε πού να σταθούμε. Κάθε φορά που θίγεται η δημοκρατία, ανάβουν τα αίματα, όχι μόνο ιδεολογικά, αλλά και συναισθηματικά. Αν πάμε λογικά και ρωτήσουμε κατά πόσο αυτά που βιώνουμε είναι πραγματική δημοκρατία, πραγματική δικαιοσύνη, με πραγματική διάκριση εξουσιών, δεν υπάρχει νοήμων άνθρωπος που θα ισχυριστεί ότι λειτουργούν όπως θα έπρεπε. Αλλά ψυχολογικά επιμένουμε να τα προστατεύουμε.
Αν βγαίνατε από τον ήρωά σας, ποια μάχη θα διαλέγατε να δώσετε; Ποια "μόλυνση" θα θέλατε να εκθέσετε; Γίνεται να διαλέξεις; Δεν νομίζω. Κάθε μάχη συνδέεται και οφείλει να συνδέεται με τις υπόλοιπες. Ακόμη και στο σωματείο ηθοποιών, όταν ήμουν εκεί δραστήριο μέλος, παλεύαμε όχι μόνο για τον δικό μας κλάδο, ήμασταν πάντα αλληλέγγυοι και σε καλέσματα άλλων. Οι μάχες των ανθρώπων καθημερινά θα πρέπει να συναρθρώνονται σε έναν ευρύτερο αγώνα. Πρέπει να είναι αλληλένδετες αν όχι ταυτόχρονες, τουλάχιστον η μία μετά την άλλη.
Δεν μπορώ να αποφύγω την αυτονόητη ερώτηση: Πώς είναι να συνεργάζεστε με έναν τέτοιο δημιουργό όπως ο Ostermeier; Είναι ένας σπουδαίος καλλιτέχνης και έχει έναν φοβερό τρόπο συνεργασίας. Το να δουλεύεις μαζί του στις πρόβες είναι πραγματικό δώρο. Μια μοναδική εμπειρία που εύχομαι σε κάθε συνάδελφο. Καταλαβαίνεις άμεσα πόσο καλύτερος γίνεσαι καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Ακόμη και τώρα, που η παράσταση εξελίσσεται, βλέπεις αυτή τη γνώση να επιβεβαιώνεται. Σου δίνει απλόχερα εργαλεία και τρόπους που βρίσκουν εφαρμογή όχι μόνο για τη συγκεκριμένη παράσταση, αλλά για όλες τις δουλειές που θα προκύψουν μετά από αυτή.
Το έργο Ο Εχθρός του Λαού παρουσιάζεται στο θέατρο Κνωσός σε παραγωγή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου.
Στην κεντρική φωτογραφία ο Κωνσταντίνος Μπιμπής φοράει παλτό COS. Ζιβάγκο, Ami Paris και τζην παντελόνι, Jacquemus, Όλα attica. Παπούτσια, ZARA.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΣ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ/THIS IS NOT ANOTHER AGENCY
GROOMING: ATHINA SKOUVAKIS/D TALES CREATIVE AGENCY
ΒΟΗΘΟΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΟΥ: ΠΑΝΑΓΙΏΤΗΣ ΣΠΆΘΑΡΟΣ
